6 ay dolmadan işten çıkarılan işçi

İşçinin işten çıkarılması durumunda sahip olduğu hakları izah etmek varken, özellikle 6 ayı neden yazı konusu yaptığımı düşünebilirsiniz. İlk bakışta haklı görünseniz de esasen 6 aylık kıdemin önemli bir etkisi vardır ve şu soruyu soran birçok işçi olduğunu da biliyorum: 6 ay dolmadan işten çıkarılan işçi hangi haklara sahiptir?

İşçinin işten çıkarılması

Genel anlamda işten çıkarma kavramı kullanılıyor olsa da aslında İş Kanunu’nda iki tür fesih vardır: Süreli fesih ve haklı nedenle derhal fesih.

Bunların arasındaki farklara bu yazıda girmemekle birlikte, temel olarak söyleyebilirim ki; süreli fesihte işçiye ihbar süresi kullandırılması ve işçinin en az bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatı ödenmesi gerekirken, haklı fesihte, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık kaynaklı durumlarda, işçi derhal ve tazminat ödenmeksizin işten çıkarılabilir.

Burada ister süreli fesih olsun, isterse de haklı fesih; işçinin işyerinde 6 aylık kıdemini henüz doldurmadan işten çıkarılması durumuna bakacağız.

İşçinin 6 ay dolmadan çıkarılması

İşçi hakkında süreli fesih yapılıyorsa, bu işçiye ihbar süresi kullandırılması gerektiğini hemen yukarıda yazmıştım. İşte bu işçinin ihbar süresi 2 hafta olacaktır. İşçiye ayrıca bu 2 haftalık süre içinde günlük 2 saatten az olmamak üzere yeni iş arama izni kullandırılması da gerekir.

İşçiye ihbar süresi kullandırılmazsa, ihbar süresi tutarında yani 2 haftalık brüt ücreti tutarında, işçiye ihbar tazminatı ödenmesi gerekir.

Eğer işveren İş Kanunu’nun 25/II maddesi kapsamında haklı fesih yapıyorsa, bu defa işçiye ihbar süresi kullandırması da gerekmez ve işçiyi derhal işten çıkarabilir.

İşçi için 6 ay neden önemli?

Bunun nedeni, işçinin iş güvencesine sahip olması ya da olmamasıdır. Bir başka deyişle, 6 aylık süre doğrudan işçinin işe iade başvurusu hakkıyla ilgilidir.

Şöyle ki; İş Kanunu’na göre eğer işçi aşağıdaki şartları taşıyorsa, işveren onu “öylesine” ve “sebepsiz” çıkaramaz. Yapacağı feshin geçerli bir neden dayanması gerekir:

• İşçinin işveren bünyesindeki kıdeminin en az 6 ay olması
• İşçinin iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması
• İşyerinde çalışan işçi sayısının en az 30 olması

İşte bu üç şartı bir arada sağlayan işçinin iş güvencesi var demektir ve bu işçi işten çıkarıldığında işe iade başvurusu yaparak, önce arabulucuda, burada uzlaşamazsa mahkemede işe iade edilmesini isteyebilir.

6 ay dolmazsa işe iade olmaz

Dolayısıyla, yukarıdaki şartlardan ilkini yani 6 aylık kıdemi sağlayamayan bir işçi için diğer şartların artık bir önemi kalmaz.

İşyerinde 6 ay dolmadan işten çıkarılan işçinin işe iade başvurusu hakkı olmaz ve haliyle bu işçiyi işveren istediği gibi ve geçerli bir neden göstermeksizin işten çıkarabilir.

Oysa işe iade başvurusu yapabilseydi ve mahkeme aşamasında da haklı bulunsaydı, işçi 12 aylık brüt ücreti tutarında tazminata ve ücrete hak kazanabilirdi. 6 aylık kıdemi olmadığından, işçi bu haklardan peşinen yoksun kalmaktadır.

Kıdemi 6 aydan az olan işçinin hakları

Peki, ama bu işçinin hiç mi hakkı yok? Öncelikle hangi haklarının olmadığını söyleyelim:

• Kıdemi bir seneden az olduğu için yıllık izin ücreti alamaz.
• Kıdemi bir yılın altında olduğu için kıdem tazminatı alamaz.

Bu işçi hem işe iade hakkından mahrum kaldı hem yıllık izin hakkı doğmadı hem de kıdem tazminatı alamadı. Bu kadar mağduriyetin üzerine, İş Kanunu ona bir imkân tanımıştır.

Kıdemi 6 aydan az olan işçinin kötüniyet tazminatı talebi

İş Kanunu’nun 17’nci maddesine göre, işçinin iş güvencesine sahip olmaması durumunda, işverenden kötüniyet tazminatı talep etme hakkı bulunur.

Haliyle 6 ayı dolmadan işten çıkarılan işçinin işe iade hakkı olmadığına göre, iş mahkemesinde dava açarak “fesih hakkının kötüye kullanılarak sona erdirilmesi nedeniyle” tazminat talep etme hakkı vardır.

Kötüniyet tazminatı adı verilen bu tazminat mahkemece, işçinin ihbar süresinin 3 katı tutarında belirlenir. Bu durumda, ihbar süresi 2 hafta olan bu işçi 6 haftalık brüt ücreti tutarında kötüniyet tazminatı hak edebilecektir.

SONUÇ

6 ay dolmadan işten çıkarılan işçinin ne kıdem tazminatı ne de yıllık izin ücreti hakkı vardır. Bu işçi işe iade başvurusunda da bulunamaz.

Bu işçinin iş akdi işveren tarafından “haklı bir neden olmaksızın” feshediliyorsa, yani işveren İş Kanunu’nun 25/II maddesi kapsamında haklı fesih yapmıyorsa, işçiye ihbar süresi kullandırılması gerekir. İhbar süresi kullandırılmazsa işçinin, 2 haftalık ücreti tutarında ihbar tazminatı alma hakkı olur.

Ayrıca bu işçi iş mahkemesine; işverenin, iş sözleşmesini “fesih hakkını kötüye kullanmak suretiyle” sona erdirdiği iddiasıyla başvurma hakkı vardır. Mahkeme işçiyi haklı bulursa, işçiye 6 haftalık ücreti tutarında kötü niyet tazminatı ödenmesine hükmedecektir.

Burada akla şöyle bir soru gelebilir: Hangi fesihler kötü niyetli kabul edilecektir? Şu makalede detaylıca izah edildiği üzere; örneğin işçinin işveren aleyhine tanıklık yapması, şikayet dilekçesi vermesi, sendikal faaliyetlere katılması ve benzeri durumlar nedeniyle işten çıkarılması işverenin kötüniyetli feshi olarak kabul edilebilecektir: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2281036