İşçinin sahip olduğu yıllık izin hakkı, onun en temel haklarından birisidir. Bu hakkı ilgilendiren konulardan birisi de yol iznidir. Peki, İş Kanunu kapsamında çalışan bir işçi yol iznini ne zaman ve nasıl hak eder? Yol izni hangi durumlarda ve kaç gün verilir?
İçindekiler
İş Kanunu’nda yol izni
4857 sayılı İş Kanunu’nda 53 ila 60’ıncı maddeler arasında düzenlenen yıllık ücretli izin kavramı içinde yol izni de ele alınmıştır.
Haliyle yol izni, işçiler için sadece yıllık izin konusunda gündeme gelen ve bunun haricinde söz konusu olmayan bir haktır. Bir Yargıtay kararında bu husus şöyle ifade edilmiştir:
“… Görüldüğü üzere, anılan Kanun hükmü ile işverenin yolda geçecek süre için işçiye vereceği yol izni için bir kısım şartlar getirilmiş ve bu yol iznini sadece yıllık ücretli izin kullanımına hasredilmiştir. Dolayısıyla bu uygulamanın diğer izin ve tatil günleri için teşmilinden söz edilemez…” (9 Hukuk, 2017/7248 K.).
Yol izni nedir?
Adından da anlaşılacağı üzere yol izni, işçinin bir yerden başka bir yere gitmek için kullanacağı bir izin türüdür. Bu izin türünde amaç, işçinin yolda geçireceği süreden dolayı yaşayacağı zaman kaybının ve mağduriyetin önüne geçmektir.
Gerçekten de örneğin 5 günlük izin alan ve bunun 4 gününü yolda geçiren bir işçinin, almış olduğu yıllık izin bir işe yaramayacaktır.
Yol izni hangi şartlarda verilir?
Yazımın hemen başında ifade ettiğim üzere, yol izni işçinin her halde ve şartta hak ettiği bir izin türü değildir. Öncelikle yol izni yalnızca yıllık izin kullanımı sırasında gündeme gelir. Bunun haricinde, işçinin bayram tatili için memleketine gitmesi ya da ücretsiz izin alması veya mazeret izni kullanması gibi durumlarda, yol izni gündeme gelmez.
İş Kanunu’nun 56’ncı maddesine göre; yıllık ücretli izinleri işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara, istemde bulunmaları ve bu hususu belgelemeleri koşulu ile gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreleri karşılamak üzere işveren toplam 4 güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır.
O halde yol izninin gündeme gelmesi için yıllık izin kullanımı yetmez; bir de işçinin yıllık iznini “bulunduğu yerden başka yerde” geçireceğini belgelemesi de gerekir.
Yol izni kaç gün?
İş Kanunu’nun 56’ncı maddesine göre yol izni 4 güne kadardır. Evet, burada 4 gün değil; 4 güne kadar ibaresi kullanılmıştır. Bunun anlamı; işçinin yolda geçireceği süreye göre, işveren tarafından 1, 2, 3 ve 4 günden birisinin işçiye yol izni olarak verilmesinin zorunlu olduğudur.
Yol izni gerekli mi?
Akla böyle bir sorunun günümüzde gelmesi son derece normal; çünkü günümüz Türkiye’sinde, teknolojik gelişmelerle, ulaşım imkânlarındaki artışla ve araçların hızlanmasıyla birlikte, yolculuk süreleri kısaldı.
Artık Türkiye’de, ülkenin bir ucundan diğerine gidenler dahil, otomobillerle bile yolculuklar bir günden kısa sürüyor. Hele ki hızlı trenlerle ve uçaklarla, yolculuk süreleri birkaç saatten ibaret hale geldi.
Bu durumda, örneğin uçakla Adana’dan İstanbul’a gidecek olan bir işçiye, talebi halinde işveren 2 gün yol izni vermek zorunda mıdır? Bu işçi otobüsle gitse, yol izni ne olur?
Yol izni zorunlu mu?
İş Kanunu’na göre yol izninin işçiye verilmesi, aşağıdaki şartların varlığı halinde zorunludur:
- İşçinin iznini, bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olması
- Bu durumu belgelemesi (Yolculuk bileti, otel rezervasyonu vb.)
- İşverenden yol izni talep etmesi
Bu durumda işverenin de bazı hususlarda takdir hakkı olduğunu kabul etmek gerekir. Buna göre işveren de aşağıdaki yetkilere sahip olsa gerekir:
- İşçinin iznin başka yerde geçireceğine ilişkin beyanını/belgesini tetkik etmek ve kabul etmek ya da etmemek
- İşçinin yolda geçireceği tahmini süre ile talep ettiği süre arasındaki uyum/uyumsuzluk durumunu kontrol etmek
Yol izni ücretli mi?
İş Kanunu kapsamında işveren tarafından işçiye yol izni verilse bile, bu izin ücretsiz bir izin olacaktır. Dolayısıyla, yol izni alan bir işçi, bu izinlerine ait günlerin ücretinden mahrum kalacaktır.
SONUÇ
Yol izni; İş Kanunu’nda yer alan en “kullanışsız” ve uygulamada neredeyse hiç rastlanmayan bir hak olabilir.
Bu durumun birkaç sebebi vardır:
- Günümüzde yol süreleri o kadar kısalmıştır ki; işçiler çoğu zaman, yolda geçen süreleri için özel yol izni almaya gerek bile duymaz.
- Velev ki işçi gerek duydu; bu defa de yol izninin ÜCRETSİZ bir izin türü olduğu gerçeği vardır ve işçilerin büyük kısmı, ücretsiz izin kullanarak maddi kayba uğramak istemez.
- Ayrıca işçi her şeye rağmen, ücretsiz olmasını da kabullenerek yol izni talep etse bile, bu defa da iznin kaç gün olması gerektiği uyuşmazlık konusu olabilir.
Yine de işçinin yol izni talep etmesi ve şartların da uygun olması durumunda, işverenin artık takdir hakkı yoktur ve bu izni işçiye vermek zorundadır.
Örneğin Adana’dan İstanbul’a gidecek olan bir işçinin, kanaatimce, işverenden 1 günlük yol izni talep etmesi makul görülmelidir. Bu yol izni talebinin 2 gün olması için, işçinin trenle gidiyor olması gerektiği kanaatindeyim. Yine de burada son söz, karşılıklı anlaşarak işçi ve işverende olacaktır.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
İşçi yol izni almak için ne yapmalıdır?
İşçi yol iznini yazılı olarak talep etmelidir. Bu talep bilahare bir dilekçeyle olabileceği gibi, yıllık izin formunda yol izni bölümü varsa, buranın doldurulması da yeterli olmalıdır.
Yol izni için bilet/rezervasyon zorunlu mu?
İş Kanunu’na göre işçinin, yıllık iznini başka yerde geçireceğini belgelendirmesi zorunludur. Dolayısıyla, işverene, bu hususu ispat etmek için bir bilet ya da otel rezervasyonu ve benzeri bir belge sunulması şarttır. Yine de örneğin işçinin memleketine tatile gidiyor olması durumunda, işverenin anlayışlı olması gerekir. Burada da illa bir belge aranacaksa, ki bence aranmamalıdır, işçinin doğum yerini / nüfus kütüğünü gösterir bir evrak yeterli olmalıdır.
