Ramazan ayı Müslümanlar için kutsal ve önemli bir aydır. Aynı zamanda diğer 11 aydan farklı olarak, bu ayı Müslümanlar oruç tutarak geçirir. İşçiler de haliyle oruç tutmakla mükelleftir ve dinen bir özrü olanlar hariç, diğerlerinin oruç tutması bu ayda farz olarak kabul edilmiştir. Peki, ama İş Kanunu ve alt mevzuatı bakımından, Ramazan’da işçilere sağlanan özel haklar var mıdır? Ramazan’da işçi hakları nelerdir?
İçindekiler
Ramazan ayında çalışmak
Günümüz dünyasında çalışma hayatı o derece yoğun bir mesai gerektiriyor ki; değil bir ay tatil yapmak, bazı işyerlerinde 24 saatin tamamında ara verilmeksizin çalışmaya devam ediliyor. Böyle olunca, işçilerden Ramazan ayında, diğer aylarda olduğu gibi çalışmaları ve mesailerini tamamlamaları bekleniyor.
Oysa Müslüman için Ramazan ayı, niteliği itibariyle diğer aylardan farklı bir ay olup bu ayda Müslümanların daha çok ibadet ettiği ve maneviyata daha çok ağırlık verdiği bir gerçektir. Elbette oruç tutmayan Müslümanlar da vardır; fakat oruç tutanlar için Ramazan’ın önemi ortadadır.
Buna rağmen çalışma hayatı durmaz ve önceki ve sonraki aylardan farksız bir sistem devam eder. İşçi de haliyle diğer aylara göre bu ayda biraz daha fazla yorulur.
İş Kanunu’nda Ramazan ayı
İşçilerin çalışma şartlarını düzenleyen 4857 İş Kanunu ne ramazan ayına ne de bir başka dini döneme dair özel bir çalışma sistemi öngörmemiştir.
İş Kanunu’nda yer alan ve inanç sistemiyle aynı doğrultuda yapılan tek düzenleme, dini bayramların genel tatil günü kabul edilmesi ve dini bayramlarda çalışan işçilere genel tatil ücreti ödenmesidir.
Ramazan’da işçilere sahur ve iftar verilmesi
Şu yazımda bu konuya değinmiştim: https://mustafabaysal.com/isveren-isciye-ramazanda-iftar-vermek-zorunda-mi/
İş Kanunu bakımından işverenin işçisine iftar veya sahur sağlamak yükümlülüğü bulunmaz. İşverenler elbette işçilerin sahur ve iftar saatlerine göre yemeklerini ayarlayabilir veya özel düzenlemeler yapabilir; ancak buna kanunen mecbur değillerdir.
Ramazan’a özel yapılabilecek düzenlemeler
Buraya kadar yazılanlardan anlaşılmış olmalı ki; İş Kanunu Ramazan ayına özel bir düzenleme öngörmemiştir; fakat bu, işverenin bu aya özel düzenlemeler yapamayacağı anlamına gelmez. Kanaatimce, aşağıdaki uygulamaların yapılması çalışma barışının sağlanması, işçinin veriminin artması ve işçinin dini inancına saygı gösterilmesi bakımından uygun ve mümkündür.
Oruç tutan işçiye iftar ve sahur
Her şeyden önce, işyerinde bir tek işçi bile oruç tutsa, bu işçiye özel olmak üzere iftar ve sahur saatlerinde mola verilmesi mümkündür. İşçinin işyerini terk edemediği çalışma biçimlerinde, bu işçiye ayrıca iftar veya sahur yemeği tedarik edilmesi de çok önemlidir. Böylece hem işçi daha mutlu olacak hem de işçinin verimi artacaktır.
Mesai saatlerinin değiştirilmesi
Ramazan ayında oruç tutan işçiye sağlanabilecek bir başka kolaylık, onun da talebinin veya rızasının olması durumunda, işçinin mesai saatlerini değiştirmektir. İşçinin iftardan belirli bir süre önce işten çıkmasını sağlamak veya mesai başlangıç saatini öne çekmek ya da ileriye almak gibi değişiklikler işçinin Ramazan ayını daha rahat geçirmesine yardım edebilir.
Ancak unutulmamalıdır ki; işçinin işe geç gelmesi veya işten erken çıkması şeklindeki uygulamalar nedeniyle, bu süreler toplanarak işçinin yıllık izinden düşülemez veya işçinin ücretinden kesinti yapılamaz (Ücret kesintisi işçi ile mutabakata varılırsa, olabilir).
İşveren işçinin mesai saatlerinde esneklik sağlayacaksa, bunun maliyetine katlanmayı göze alarak böyle bir harekete girişmelidir (Ya da biraz aşağıda izah ettiği üzere, telafi çalışması uygulamasına başvurmalıdır).
Ramazan’da yıllık izin kullandırılması
Yıllık iznin kullanım zamanına karar vermek yetkisi esasen işverende olmakla birlikte, bu konuda işçinin talebinin dikkate alınması ve işçiler arasında objektif ve eşit uygulama yapılması önemlidir.
Eğer işçi yıllık ücretli izin hakkını Ramazan ayında kullanmak istiyorsa, işverenin bu talebi mümkün olduğu nispette karşılaması da işçiye sağlanan bir başka avantaj olacaktır.
Ramazan’da işçiye ücretsiz izin
İşçinin ücretsiz izin alma hakkının olduğu haller İş Kanunu’nda sayılmış olup bunlar arasında Ramazan ayı ya da oruç yoktur. Yine de işveren ve işçi uzlaşırsa, işçi her zaman ücretsiz izin alabilir. Neticede bu dönem işçinin ücret almadan geçirdiği bir dönem olacağı için işverene de ekstra masraf çıkarmayacaktır.
İşçinin böyle bir talebinin olması durumunda, ona Ramazan ayında ücretsiz izin kullandırılması da değerlendirilebilecek seçeneklerden birisidir; fakat burada kesinlikle zorlama olmaması ve bu talebin işçiden gelmesi gerekir.
Ramazan’da telafi çalışması
Telafi çalışması İş Kanunu’nun öngördüğü esnek çalışma modellerinden birisidir ve şartlar oluştuğunda, işçinin belirli bir süre çalışmaması ve fakat takip eden zamanda, çalışmadığı kadar çalışarak bunu telafi etmesi anlamına gelir.
Telafi çalışması için öncelikle “Zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi veya benzer nedenler” gerekmektedir. Bu nedenlerden birisinin varlığı halinde ve işçinin talebi ile kendisine izin verilmesi durumunda, telafi çalışması yaptırılması mümkündür.
İşte yukarıdaki benzer nedenlerden birisi olarak Ramazan ayı görülebilir ve Ramazan ayında oruç tutan işçiye, istemesi halinde, belirli bir süre izin verilir ve takip eden 4 ay içinde bu süreler telafi ettirilir. Hatta izin vermekten başka, işçinin günlük belirli bir süre daha az çalıştırılması da telafi çalışması kapsamında değerlendirilebilir.
Telafi çalışmasının ücretsiz izinden farkı, işçinin çalışmadığı halde ücretini aynen almaya devam etmesi ve fakat takip eden 4 aylık süre zarfında, günlük fazladan üç saate kadar yapacağı çalışmalarla çalışmadığı süreleri telafi etmesidir.
SONUÇ
Ramazan ayı geldiğinde, oruç tutan işçiler için çalışmanın daha zor olacağı bir gerçektir. Oruçtan az etkilenen işçiler olabildiği gibi oruç nedeniyle performansı düşen işçiler de olabilir.
İş Kanunu’na göre işverenin, Ramazan ayına özel bir düzenleme yapma zorunluluğu olmamakla birlikte, yapılabilecek işler vardır ve bunların yapılması durumunda hem işçinin performansı artacak hem de çalışma barışının sağlanmasına katkı verilecektir.
Yazımda detaylıca izah ettiğim üzere, işverenler tarafından aşağıdaki düzenlemeler yapılarak, işçinin daha rahat bir Ramazan ayı geçirmesi sağlanabilir:
- İşçiye iftar ve sahur için dinlenme imkânı verilmesi ve mümkünse yemek sağlanması
- İşçinin mesai saatlerinin, özellikle iftar saatine göre ve işçinin talebi doğrultusunda değiştirilmesi
- Yıllık ücretli izin kullanmak isteyen işçinin bu talebinin karşılanması
- Ramazan’da ücretsiz izne ayrılmak isteyen işçiye ücretsiz izin verilmesi
- Telafi çalışmasının muhakkak bir seçenek olarak değerlendirilmesi
Burada sayılan haklar, yardımlar ve kolaylıklar elbette çoğaltılabilir; unutulmamalıdır ki oruç dini bir vecibedir ve inancının gereğini yerine getiren işçiye kolaylık sağlamak hem onun verimini artıracak hem işyerindeki çalışma barışını kuvvetlendirecek hem de işçinin işverene olan sadakatini perçinleyecektir.
