Çalışma Koşulları

Uzaktan çalışma kuralları ve sözleşmesi

Uzaktan çalışma, mobil iletişim imkânlarının artmasıyla birlikte birçok sektörde kullanılabilir hale geldi. Hele ki son bir yıldır devam eden koronavirüs salgını uzaktan çalışmayı birçoğumuz için sıradanlaştırdı. Kamuda çalışan öğretmeninden özel sektör banka çalışanına kadar milyonlarca insan uzaktan çalışma sistemine geçti.

O halde gelin, uzaktan çalışma sistemine hem yakından bakalım hem de mevzuatta uzaktan çalışmaya dair yer alan hükümleri değerlendirelim.

İş Kanunu’nda uzaktan çalışma

Uzaktan çalışma kavramı, korona virüse kadar çalışma hayatımızda çok sık rastlamadığımız bir durum idi. İşverenlerimiz, işçilerinin genelde ofiste çalışmalarını tercih etmekteydi ve bu durumun, işçinin kontrol edilmesi ya da işin göz önünde yapılması amacıyla tercih edildiğini söyleyebiliriz.

Ancak 4857 sayılı İş Kanunu’nda 2016’da yapılan son değişikliklerle uzaktan çalışma artık yasal hale gelmiş durumdadır.

Home Office / Uzaktan çalışma

Uzaktan çalışma; adından da anlaşılabileceği üzere işçinin işyerinde fiilen bulunmadığı, işini evinden ya da başka bir yerden yürüttüğü bir çalışma türüdür.

Bu çalışma türünde; kira, elektrik, su, doğalgaz, internet ve benzeri sabit giderler azaltılırken işçinin veriminde de artış gözlenebilir. Ancak bu çalışma biçiminin; işçiyi kontrol edememe, yapılan işe müdahale edememe gibi dezavantajları da elbette vardır.

4857 sayılı İş Kanunu’nda uzaktan çalışma

İş Kanunumuzda uzaktan çalışma kavramı 20.05.2016 tarihine kadar yoktu. Bu tarihli resmî gazetede yayımlanan bir değişiklikle uzaktan çalışma / home office / evde çalışma kavramı yasal dayanağını bulmuş oldu. 

14’üncü maddede yapılan değişiklikle ilk olarak uzaktan çalışmanın tanımı yapılmıştır:

“İşçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisidir.”

İş Kanunu 14. Madde

Uzaktan çalışma sözleşmesi

Uzaktan çalışma sözleşmesinde mutlaka yer alması gereken hususlar şu şekilde sıralanabilir:

  • İşin tanımı ve yapılma şekli
  • İşin süresi ve yeri
  • Ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar
  • İşveren tarafından sağlanan ekipman ve bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler
  • İşverenin işçiyle iletişim kurması ile genel ve özel çalışma şartlarına ilişkin hükümler
uzaktan çalışma

Uzaktan çalışan işçi ile normal işçi farkı

Uzaktan çalışmada işçiyle, geçerli bir neden olmadıkça, sadece iş sözleşmesinin niteliğinden ötürü emsal işçi arasında farklı işlem yapılamaz.

 İşveren, uzaktan çalışan işçinin yaptığı işin niteliğini de dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri hususunda çalışanı bilgilendirmek, gerekli eğitimleri vermek, sağlık gözetimini sağlamak ve temin ettiği ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği önlemlerini almakla yükümlüdür.

Uzaktan çalışma yönetmeliği

İş Kanunu’nda kendisine yer bulan uzaktan çalışma kavramının detayları için bir yönetmelik çıkarılacağı, yine aynı kanun maddesinde ifade edilmişti.

İlginç şekilde çok uzayan bu yönetmelik çıkarma süreci ancak 10/03/2021 tarihinde nihayete erebildi ve Uzaktan Çalışma Yönetmeliği resmî gazetede neredeyse 5 yıllık bir beklemeyi müteakip yayımlandı.

Yönetmeliği bu yazının sonunda bulabilirsiniz; fakat sizin için yönetmeliğin maddelerini tahlil ederek önemli bulduğum hükümleri aşağıya sıralamak istedim.

evden çalışma

Uzaktan çalışma sözleşmesi yazılı olmak zorunda

Konu ile ilgili getirilen en önemli düzenlemelerden birisi, yönetmeliğin 4’üncü maddesinde yer alan uzaktan çalışma tanımında ve 5’inci maddesinde de yer aldığı üzere, uzaktan çalışma sözleşmesinin yazılı yapılmasının gerekmesi olarak kabul edilebilir.

Buna göre; uzaktan çalışma sözleşmesinin varlığından söz edebilmek adına, öncelikle bu sözleşmenin yazılı yapılması gerektiğini söyleyebiliriz.

Uzaktan çalışmada ofis maliyeti

Uzaktan çalışma söz konusu olduğunda gündeme gelen sorulardan birisi de uzaktan çalışma mekânı ile ilgili düzenlemeler yapılması gerekiyorsa, bunun maliyetini kimin karşılaması gerektiği ile ilgilidir.

Örneğin işçinin evinde uzaktan çalışma için özel bir oda kurulması, özel masalar vs. kullanılması gerekiyorsa, mekana dair bu maliyeti kimin karşılayacağı uzaktan çalışma sözleşmesinde belirlenmelidir.

Yani bu tür maliyetleri elbette işverenin karşılaması beklense de işveren buna mecbur değildir ve mekânın düzenlenmesinden kaynaklanan bu maliyeti kimin karşılayacağının uzaktan çalışma sözleşmesinde belirlenmesi gerekir.

Uzaktan çalışmada malzeme ve araç maliyeti

Uzaktan çalışmada gerekli olabilecek bir başka maliyet kaynağı da araçlar ve ekipmanlar olacaktır. Bilgisayar, telefon, kamera, yazıcı ve benzeri ekipmanların karşılanması kural olarak işverenin görevidir.

Ancak bunun aksi uzaktan çalışma sözleşmesiyle belirlenebilir. O halde, bu tür araç ve gereçlerin maliyetini kimin ve hangi ölçüde karşılayacağına dair uzaktan çalışma sözleşmesinde bir hüküm varsa bu dikkate alınacak, yoksa bu maliyetleri işveren karşılayacaktır.

Eğer tüm bu araçları ve ekipmanları işveren işçiye sağlarsa bir “iş araçları listesi” hazırlar ve teslim edilen ekipmanlar ile bunların maliyet bedellerinin yer aldığı bu liste işçiye teslim edilir. Teslim edilen listenin bir örneği de işçinin özlük dosyasında muhafaza edilir.

uzaktan çalışma nedir

Uzaktan çalışmada yapılan giderler

İşin yerine getirilmesiyle doğrudan ilgili birtakım giderler söz konusu olabilir. Bunlarında başında internet, telefon ve elektrik fatura bedelleri gelir. Bu giderleri kimin karşılayacağı da uzaktan çalışma sözleşmesi ile belirlenecektir.

Uzaktan çalışma mesai süresi

Burada da yönetmelik özel bir düzenleme yapmamış ve genel hükümlere tabi olunacağını ifade etmiştir. Uzaktan çalışmanın hangi tarihler arasında yapılacağı ve süresi uzaktan çalışma iş sözleşmesi ile belirlenecektir.

Uzaktan çalışmada fazla mesai

Fazla mesainin nasıl hesaplanması gerektiğini şu yazımda anlatmıştım: https://mustafabaysal.com/fazla-mesai-hesaplama-ornegi/

Yönetmeliğe göre uzaktan çalışmada da fazla mesai yapılması mümkündür ve aynen yukarıdaki yazıda anlatılan hususlar uzaktan çalışmada da geçerli olacaktır.

uzaktan çalışma sözleşmesi

Uzaktan çalışmada KVKK uygulaması

Kişisel verilerin korunması başlı başına önemli bir konu olup bu konuyla ilgili yazdığım birçok yazıya şu bağlantıdan ulaşabilirsiniz: https://mustafabaysal.com/kvkk/

İşverene bu hususta yüklenen sorumluluk şöyle özetlenebilir:

  • İşveren, kişisel verilerin korunması ve paylaşımına dair işletme kuralları ve mevzuat hakkında işçiyi bilgilendirir.
  • İşveren, kişisel verilerin güvenliği için gerekli tedbirleri alır.
  • Kişisel verilerin korunması için tedbirler işveren tarafından belirlenir ve işçinin bu kurallara uyması beklenir.

Yukarıda basitçe izah edilen bu husus teknik olarak çok zordur; çünkü bu yükümlülüğün yerine getirilmesi için öncelikle işverenin KVKK uyum sürecinin gerçekleştirilmiş ve kişisel veri işleme envanterinin hazırlanmış olması gerekir.

Hangi kişisel verilerin çalışanları ilgilendirdiği ve hangi tedbirlerin alındığı ancak ve ancak kişisel veri işleme envanteri incelemekle belli olacaktır.

Kişisel veri işleme envanterinin önemini ve nasıl hazırlanması gerektiğini şu yazımda izah etmiştim: https://mustafabaysal.com/kvkk-envanter-nedir-ornek/

Uzaktan çalışmada iş güvenliği

İş sağlığı ve güvenliği bakımından işverenin sorumlulukları ise şunlardan ibarettir:

  • Çalışanı iş sağlığı ve güvenliği tedbirleriyle ilgili bilgilendirmek
  • Gerekli eğitimi çalışana vermek
  • Çalışanın sağlık gözetimini sağlamak
  • İş güvenliğini sağlamak için çalışana gerekli ekipmanı sağlamak

Yukarıdaki ifadelerin çok muğlak ve yuvarlak olduğunu söylemem gerekir. Yönetmelik görülüyor ki; bu konuda çok net bilgiler vermek yerine genel hükümlere topu atmakla yetinmiş.

Hangi işlerde uzaktan çalışma yapılamaz?

Uzaktan çalışma günümüzde neredeyse her sektörde uygulanabilir hale geldiyse de bazı işlerde uzaktan çalışma yapılması mümkün olmayabilir.

Yönetmelik, aşağıdaki işlerde uzaktan çalışma yapılamayacağını açıkça ifade etmiştir:

  • Tehlikeli kimyasal madde ve radyoaktif maddelerle çalışma ve bu maddelerin işlenmesi veya söz konusu maddelerin atıkları ile çalışmalarda
  • Biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan çalışma işlemlerini içeren işlerde
uzaktan çalışma yönetmeliği

Normal çalışmadan uzaktan çalışmaya geçiş

Şu bir gerçek ki; ülkemiz uygulamasında en baştan bu yana ve doğrudan uzaktan çalışma sistemi ile istihdam edilen çalışanların sayısı çok çok azdır.

Genel uygulama, özellikle koronavirüs salgını döneminde, normalde tam zamanlı ve işyerinde çalışan kimselerin uzaktan çalışmaya geçmesi şeklinde olmaktadır.

İşyerinde çalışırken uzaktan çalışmaya dönen bu kişilerle ilgili izlenmesi gereken yol şu şekilde özetlenebilir:

  • İşyerinde çalışan işçinin iş sözleşmesi uzaktan çalışma sözleşmesine dönüştürülebilir.
  • Ancak bu dönüşüm için işveren ile işçinin anlaşması gerekir.

İşçi eğer uzaktan çalışmak istiyorsa bu talebini işverene yazılı olarak iletmelidir. Bu talebin değerlendirilmesine dair kurallar şunlardır:

  • Talep işverence değerlendirilir.
  • Talep değerlendirilirken belirli kıstaslara göre değerlendirilmelidir. Değerlendirmede öncelikle işçinin ve işin uzaktan çalışmaya uygunluğu göz önüne alınır.
  • Talep sonucu işçiye 30 gün içinde bildirilmelidir.
  • Talep uygun bulunursa uzaktan çalışma sözleşmesi yapılır.

Uzaktan çalışmanın yapılması yasal bir zorunluktan kaynaklanıyorsa, artık işçinin bu konudaki talebi ya da onayı aranmaz.

Uzaktan çalışmaya son verme

Uzaktan çalışma yapan bir çalışan artık işyerinde çalışmak istiyorsa, hemen yukarıda belirtilen şekilde işverenden yazılı talepte bulunu ve işveren yine yukarıda belirtilen usulde ve sürelerde işçiye cevap verir.

SONUÇ

Hayatımıza resmi olarak 2016’da İş Kanunu’nda yapılan değişiklikle giren uzaktan çalışma, özellikle son bir yıldır hiç olmadığı kadar yaygınlaştı.

Bunun nedeni ise birçoklarımızı evden çalışmaya zorlayan koronavirüs salgını oldu. Ancak yıllardır beklenen uzaktan çalışma yönetmeliği nihayet 5 yıl sonra 10 Mart 2021 tarihinde yayımlanabildi.

Bu yönetmeliğin getirdiği her düzenlemeye özetle yukarıda yer verdim. Yönetmelikle ilgili genel fikrimi ise şöyle ifade edebilirim ki; bu yönetmelik uzaktan çalışmaya dair hemen her konusu işçi ile işveren arasında düzenlenen uzaktan çalışma sözleşmesine bırakan bir düzenleme olmuş.

Suya sabuna dokunmamayı tercih eden ve biraz da işin gereğine göre uzaktan çalışma sistemlerini kurulmasını öngören bu mevzuatın bana göre en önemli düzenlemesi kişisel verilerin korunması ile ilgili olmuştur.

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun getirdiği yükümlülüğü tam olarak yerine getirmeden ve KVKK uyum sürecini tamamlamadan, bir işverenin uzaktan çalışma sistemine geçmesi çok büyük sıkıntılara sebep olabilecektir.

Çünkü yönetmelik, işyerinin işlediği kişisel veriler ve alınan tedbirlerle ilgili işverenin işçiyi yazılı olarak bilgilendirmesini talep etmektedir ki; KVKK uyum sürecini tamamlamayan bir işverenin bu yükümlüğünü yerine getirmesi mümkün değildir.

Uzaktan çalışma iş sözleşmesi örneğini aşağıdaki adresten görüntüleyebilir ya da indirebilirsiniz:

Uzaktan çalışma sözleşmesi örneği (word): https://mustafabaysal.com/uzaktan-calisma-sozlesmesi-ornegi/

*******************************************

Ayrıca 10/03/2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Uzaktan Çalışma Yönetmeliğini ayniyle aşağıda bulabilirsiniz:

Uzaktan Çalışma Yönetmeliği

Resmi Gazete No: 31419

Resmi Gazete Tarihi: 10.03.2021

Kurum: Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı

Amaç

Madde 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, uzaktan çalışmanın yapılamayacağı işleri, verilerin korunması ve paylaşılmasına ilişkin işletme kurallarının uygulanmasını ve uzaktan çalışmanın usul ve esaslarını belirlemektir.

Kapsam

Madde 2 – (1) Bu Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesi uyarınca uzaktan çalışanları ve bunların işverenlerini kapsar.

Dayanak

Madde 3 – (1) Bu Yönetmelik, 4857 sayılı Kanunun 14 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

Madde 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Bakanlık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığını,

b) Uzaktan çalışan: İş görme ediminin tamamını veya bir kısmını uzaktan çalışarak yerine getiren işçiyi,

c) Uzaktan çalışma: İşçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisini,

ifade eder.

Sözleşmenin şekli ve içeriği

Madde 5 – (1) Uzaktan çalışmaya ilişkin iş sözleşmeleri yazılı şekilde yapılır.

(2) Sözleşmede; işin tanımı, yapılma şekli, işin süresi ve yeri, ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar, işveren tarafından sağlanan iş araçları, ekipman ve bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler, işverenin işçiyle iletişim kurması ile genel ve özel çalışma şartlarına ilişkin hükümler yer alır.

Çalışma mekanının düzenlenmesi

Madde 6 – (1) Gerekli olması halinde, uzaktan çalışmanın yapılacağı mekân ile ilgili düzenlemeler iş yapılmaya başlamadan önce tamamlanır. Bu düzenlemelerden kaynaklanan maliyetlerin karşılanma usulü, uzaktan çalışan ile işveren tarafından birlikte belirlenir.

Malzeme ve iş araçlarının temini ve kullanımı

Madde 7 – (1) Uzaktan çalışanın mal ve hizmet üretimi için gerekli malzeme ve iş araçlarının iş sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa işveren tarafından sağlanması esastır. Bu malzeme ve iş araçlarının kullanım esasları ile bakım ve onarım koşulları açık ve anlaşılır bir şekilde uzaktan çalışana bildirilir.

(2) İş araçlarının işveren tarafından sağlanması halinde, bunların işçiye teslim edildiği tarihteki bedellerini belirten iş araçları listesi, işveren tarafından yazılı olarak işçiye teslim edilir. İşçiye teslim edilen belgenin işçi tarafından imzalı bir nüshası ise işveren tarafından işçi özlük dosyasında saklanır. İş araçlarının listesi, iş sözleşmesi içerisinde veya sözleşme tarihinde iş sözleşmesine ek olarak düzenlenirse ayrıca yazılı belge düzenlenmesi şartı aranmaz.

Üretim maliyetlerinin karşılanması

Madde 8 – (1) İşin yerine getirilmesinden kaynaklanan mal veya hizmet üretimiyle doğrudan ilgili zorunlu giderlerin tespit edilmesine ve karşılanmasına ilişkin hususlar iş sözleşmesinde belirtilir.

Çalışma süresinin belirlenmesi

Madde 9 – (1) Uzaktan çalışmanın yapılacağı zaman aralığı ve süresi iş sözleşmesinde belirtilir. Mevzuatta öngörülen sınırlamalara bağlı kalmak koşuluyla taraflarca çalışma saatlerinde değişiklik yapılabilir. Fazla çalışma işverenin yazılı talebi üzerine, işçinin kabulü ile mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılır.

İletişim

Madde 10 – (1) Uzaktan çalışmada iletişimin yöntemi ve zaman aralığı uzaktan çalışan ile işveren tarafından belirlenir.

Verilerin korunması

Madde 11 – (1) İşveren; uzaktan çalışanı, işyerine ve yaptığı işe dair verilerin korunması ve paylaşımına ilişkin işletme kuralları ve ilgili mevzuat hakkında bilgilendirir ve bu verilerin korunmasına yönelik gerekli tedbirleri alır.

(2) İşveren, korunması gereken verinin tanım ve kapsamını sözleşmede belirler.

(3) Verilerin korunması amacıyla işveren tarafından belirlenen işletme kurallarına uzaktan çalışanın uyması zorunludur.

İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin tedbirlerin alınması

Madde 12 – (1) İşveren, uzaktan çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmekle, gerekli eğitimi vermekle, sağlık gözetimini sağlamakla ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlüdür.

Uzaktan çalışmanın yapılamayacağı işler

Madde 13 – (1) Tehlikeli kimyasal madde ve radyoaktif maddelerle çalışma, bu maddelerin işlenmesi veya söz konusu maddelerin atıkları ile çalışma, biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan çalışma işlemlerini içeren işlerde uzaktan çalışma yapılamaz.

(2) Kamu kurum ve kuruluşlarınca ilgili mevzuatına göre hizmet alımı suretiyle gördürülen işler ile millî güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis veya hizmetlerden hangilerinde uzaktan çalışma yapılamayacağı birim, proje, tesis veya hizmetten sorumlu olan veya hizmeti alan kamu kurum ve kuruluşunca belirlenir.

Uzaktan çalışmaya geçiş

Madde 14 – (1) İş ilişkisi doğrudan uzaktan çalışma sözleşmesi ile kurulabilir veya hâlihazırda işyerinde çalışan işçinin iş sözleşmesi, işçinin ve işverenin anlaşması halinde, uzaktan çalışma sözleşmesine dönüştürülebilir.

(2) İşçinin, uzaktan çalışma yapma talebi ile ilgili hususlar aşağıdadır:

a) Talep yazılı olarak yapılır.

b) Talep işyerinde belirlenen usul doğrultusunda işverence değerlendirilir.

c) Talep değerlendirilirken, işin ve işçinin niteliği gereği uzaktan çalışmaya uygunluğu ile işverence belirlenecek diğer kıstaslar kullanılır.

(3) Talebe ilişkin değerlendirme sonucunun otuz gün içinde işçiye talebin yapıldığı usulle bildirilmesi esastır.

(4) Talebin kabul edilmesi halinde 5 inci maddede belirtilen hususlara uygun şekilde sözleşme yapılır.

(5) Uzaktan çalışmaya geçen işçi, ikinci fıkrada belirtilen usulle tekrar işyerinde çalışma talebinde bulunabilir. İşveren, söz konusu talebi öncelikli olarak değerlendirir.

(6) Uzaktan çalışmanın mevzuatta belirtilen zorlayıcı nedenlerle işyerinin tamamında veya bir bölümünde uygulanacak olması halinde uzaktan çalışmaya geçiş için işçinin talebi veya onayı aranmaz.

Yürürlük

Madde 15 – (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 16 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanı yürütür.

Mustafa BAYSAL

Sizin için doğru ve değerli bilgiyi paylaşmaya çalışıyorum. Bu yazı gerçekten işinize yaradıysa ve teşekkür etmek istiyorsanız, yapmanız gereken tek şey onu PAYLAŞMAK. Nasıl mı? Hemen üste bakın :)

İlgili Makaleler

Bir Yorum

  1. Merhabalar.. home office olarak çalışmaktayız ben ve ekibim multinet yani yemek haklarımızı şirketin ödeme zorunluluğu hakkında bilgilendirir misiniz ? Şuan böyle bir ödeme yapılmayacağı bilgisi edindik..

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu