Telafi çalışması nedir?

Esnek çalışma sistemlerinden birisi olan telafi çalışması, İş Kanununun 64’üncü maddesinde düzenlenmiştir. Telafi çalışması nedir, ne işe yarar ve nasıl uygulanır?

Telafi çalışması nedir?

İş Kanununda düzenlenen telafi çalışması, adından da anlaşılacağı üzere eksik yapılan bir işin tamamlanması şeklinde bir uygulamadır. Telafi de zaten Türk Dil Kurumuna göre karşılama ya da yerine koyma anlamlarına gelmektedir.

O halde telafi çalışması; işçinin belirli nedenlerle yapamadığı çalışmasının takip eden aylar içinde yaptırılması yani telafi edilmesidir.

İş Kanununa göre telafi çalışması sebepleri

Telafi çalışması İş Kanununun 64’üncü maddesinde kendine yer bulmuştur. Bu maddeye göre aşağıdaki koşullarda telafi çalışması yaptırılabilir:

• Zorunlu sebeplerle işin durması
• Ulusal bayram ve genel tatil günlerinden önce ya da sonra iş yerinin tatil edilmesi
• Yukarıdakilere benzeyen diğer nedenlerle

Ancak yukarıdaki şartlar yetmez; bu şartlardan en az birisinin varlığına ek olarak aşağıdaki şartlardan birisinin daha var olması gerekir:

• İşyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması
• İşyerinin tamamen tatil edilmesi
• İşçinin talebi ile kendisine izin verilmesi

Korona Virüs nedeniyle telafi çalışması

Korona virüs ya da Covid 19 adıyla bilinen salgın hastalık nedeniyle telafi çalışması yaptırılması mümkündü. Yukarıdaki şartları incelediğimizde; Covid 19 salgının birçok işyerine yaptığı etkinin telafi çalışmasını doğurduğunu görürüz.

Örneğin salgın nedeniyle sadece evlere servis yapabilen bir lokantada; çalışma süreleri önemli ölçüde azaldığı için bazı işçilere haftanın her günü ihtiyaç duyulmadı. Bu işçilere, çalışmadıkları süre için takip eden aylarda telafi çalışması yaptırılması mümkün oldu.

Sokağa çıkma yasağında telafi çalışması

Sokağa çıkma yasağı olduğu dönemde, kapalı olan bir markette çalışan işçiler, haliyle bu günlerde çalışmadığı ya da çok az çalıştığı için, takip eden aylarda bunlara telafi çalıştırılması yaptırılması da yine koronavirüs döneminde mümkün oldu.

Telafi çalışması uygulama esasları

Telafi çalışmasına ilişkin uygulama esasları şöyle özetlenebilir:

• İşveren; çalışılmayan süreler için telafi çalışmasını en geç 4 ay içinde yaptırmalıdır.
• Bu şekilde yapılan telafi çalışmaları fazla çalışma veya duruma göre fazla sürelerle çalışma kabul edilmez. Yani bu çalışmalar için işçilere ekstra ücret ödenmez.
• Telafi çalışması, günlük 11 saati aşmamak şartıyla günde 3 saatten fazla yapılamaz.
• Tatillerde (hafta tatili, remi tatiller vb.) telafi çalışması olmaz.

Telafi çalışması süresi

Telafi çalışmasının süresinin 4 ay olduğunu hemen yukarıda belirttik. Bunu tekrar ele almamızın sebebi; önceden 2 ay olan bu sürenin, 25/03/2020 tarihinde 4 aya çıkarılmış olmasıdır. Aynı tarihte İş Kanununun 64’üncü maddesine eklenen bir hükümle “Cumhurbaşkanı’nın bu süreyi 2 katına kadar artırmaya yetkili olduğu” belirtilmiştir.

Bunun anlamı; gerekli gördüğü takdirde Cumhurbaşkanı’nın bu süreyi 8 aya kadar çıkarmaya yetkili olduğudur. Şu ana kadar böyle bir uzatma yapılmadığı için telafi çalışması süresinin 4 ay olduğunu söyleyebiliriz.

Telafi çalışmasında 4 aylık süre nasıl uygulanır?

Kanunda belirtilen 4 aylık süre; telafi çalışmasının doğduğu anda başlar. Örneğin yine koronavirüs döneminde, sokağa çıkma yasağı olduğu için 9-10 mayıs 2020 tarihlerinde iki gün çalışamayan işçiye, bu süreler için 4 aylık telafi çalışması yaptırma süresi 11 mayıs 2020’de başlamıştı.

Telafi çalışması fazla mesai değildir

Telafi çalışması yapan işçiye, bunun için fazla mesai ücreti ödenmesi gerekmez. Çünkü kanuna göre bu çalışmalar fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmamaktadır.

Yukarıdaki örnekten devam edersek; 9-10 mayıs’taki toplam 15 saatlik çalışmasını telafi etmek için; 22-23-24-25 ve 26 Haziran’da her gün 3 saat fazla çalışan ve günlük çalışma süresi 11 saat olan işçi; haftalık çalışma süresi 45 saati geçtiği için fazla mesai ücreti hak etmeyecektir.

Telafi çalışmasında günlük mesai sınırı

İşçiye telafi çalışması yaptırılırken, bunun süresi günlük 3 saati aşamaz. Ayrıca bir de günlük 11 saati aşmaması gerekir. Böyle olunca; normal günlük çalışma süresi 7,5 saat olan bir işçiye telafi çalışması en çok 3 saat yaptırılabilir.

Telafi çalışması iş günlerinde olmalı

İşçiye telafi çalışması yaptırmak isteyen işveren, onu istediği gün çalıştırma hakkına sahip değildir. Burada; işçinin iş günlerinde telafi çalışması yapması; hafta tatili ya da genel tatil günlerinde telafi çalışması yapmaması gerekir.

Cumartesinin akdi tatil olduğu işyerlerinde, Yargıtay’a göre cumartesi günleri de telafi çalışması yaptırılamaz:

“… Dosya içeriğine göre dava konusu işyerinde haftanın 5 günü çalışma yapıldığı Cumartesi günü akdi tatil, Pazar gününün ise hafta tatili olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır. Davalı işveren, piyasadaki döviz kurlarının ani dalgalanması ve buna bağlı olarak fiyat oluşmaması, sipariş alınamaması nedeniyle 2006 Haziran sonu ve Temmuz ayının ilk günlerinde işin tatil edilmesi zorunluluğunu doğurduğunu, bu nedenle müteakip aylarda Cumartesi günlerinde çalışma yapılacağını işçilere önceden duyurmuştur. Tanık anlatımlarına göre davacının birkaç Cumartesi günü 08.00-19.00 saatleri arasında çalıştıktan sonra 26.8.2006 Cumartesi gününde çalışmak istememiş ve iş sözleşmesi bu nedenle feshedilmiştir. Ancak Cumartesi günü dava konusu işyeri bakımından tatil günü olduğu gibi, telafi çalışması olduğu belirtilen çalışmanın da günde 3 saatten fazla yapıldığı anlaşılmaktadır. Bu durumda davacının çalışmak istememesi yukarıda belirtilen hükümlere uygun düşmektedir…” (9 Hukuk, 2008/5298 K.).

Telafi çalışması işçilere bildirilmeli

Telafi çalışması yaptırma kararı veren işveren, bu hususu işçilerine bildirmekle yükümlüdür. İşçilere bu amaçla yapılacak bildirimde aşağıdaki bilgilerin yer alması şarttır:

• Telafi çalışmasının İş Kanununun 64’üncü maddesindeki hangi nedene dayandığı
• Hangi tarihte telafi çalışması yaptırılacağı

İşveren, hangi tarihte telafi çalışması yaptıracağını kesin olarak bilmiyor olabilir; bu durumda yine de bir tarih belirtilmesi ve tarihin değiştirilmesi gerektiğinde işçilere ikinci bir bildirimde bulunulması daha doğru olacaktır.

Telafi çalışması bildirimi nasıl yapılır

Bildirimin illa noter kanalıyla ve hatta PTT ile bile yapılmasına gerek yoktur. Bu bildirimin işçilerin kayıtlı cep telefonlarına SMS olarak ya da kayıtlı e-posta adreslerine mail yoluyla gönderilmesi bile mümkündür.

Telafi çalışması bildirimi örneği

Sizin için hazırladığımız bir telafi çalışması bildirimi örneğini yazının sonunda bulabilirsiniz.

Telafi çalışması örnekleri

Telafi çalışmasıyla ilgili kaynak araştırmasına girildiğinde bu konunun çok da somutlaştırılmadığını görüyoruz. O nedenle yukarıda sayılan telafi çalışması hallerini tek tek örneklendirelim. Bu örneklerin tamamında normal çalışma süresinden BÜYÜK ÖLÇÜDE az çalışılması gerektiği unutulmamalıdır.

Örnek 1- Zorunlu nedenle işin durması

İşyerinde yangın çıkması, uzun süreli elektrik kesintileri, makinelerin bozulması ve benzeri işi zorunlu olarak durduran durumların yaşanması temel örneklerdir.

Örnek 2- İşyerinin tatil edilmesi

Örneğin çarşamba günüden cumartesi gününe kadar devam eden bir kurban bayramı öncesinde işveren pazartesi ve salı günlerini kendi tercihiyle tatil ederse, bu iki günlük çalışma süresini 4 ay içinde işçilere telafi ettirebilir.

Örnek 3- İşçinin izin istemesi üzerine telafi çalışması

Yıllık izni biten işçi, işverenden örneğin 5 günlük ücretli izin talep eder ve bunun karşılığında telafi çalışması yapmayı kabul ederse; işveren uygun görmesi halinde bu işçiyi izne gönderir ve işçinin dönüşünü takiben 4 ay içinde işçiye toplam 5 günlük çalışma süresi kadar telafi çalışması yaptırır.

Örnek 4- Korona virüs nedeniyle telafi çalışması

Salgın ve aralıklarla verilen sokağa çıkma yasağı kararları nedeniyle işleri azalan bir petrol istasyonu; işçilerinin çalışma sürelerinin önemli ölçüde azalması halinde, bu işçilerin eksik kalan çalışmalarını telafi çalışması yaptırarak tamamlatabilir.

SONUÇ

İşçinin zorunlu nedenlerle çalışmadığı süre ya da işyerinde tatil edilen süre ya da işçinin kullandığı izin süresi kaç saat ise işçiye tam olarak o kadar telafi çalışması yaptırılır. Bu çalışma için işçiye ekstra ücret ödenmez.

Örneğin bayramdan önceki iki gün tatil edilen işyerinde 7,5 saatten toplam 15 saat çalışmayan işçiye dört ay içinde 15 saatlik telafi çalışması yaptırılır.

Bunun haricinde 2020’de karşımıza çıkan salgın hastalık süreci de telafi çalışması için önemli bir neden olmuştur. Buna ilişkin bilgileri ve örnekleri de yazı içerisinde sizlere sunduk.

Aşağıda yer alan telafi çalışması bildirimini işçilere yazılı olarak tebliğ edebileceğiniz gibi; sadece içeriğini kopyalayıp yapıştırarak işçilere SMS ya da e-posta yoluyla da bildirim yapabileceğini hatırlatırım. Ancak hangi yolla olursa olsun, telafi çalışması yaptırılacak işçini bu konuda mutlaka bilgilendirilmesi gerekmektedir.

Ayrıca bu telafi çalışması bildirim örneği COVİD-19 yani Corona Virüs salgını sebep alınarak hazırlanmış olup başka bir gerekçesi olan işveren, bu bölümü çıkararak yerine kendi gerekçesini eklemelidir:

Sık Sorulan Sorular (SSS)