Kamuda görev yapan denetim elamanları, adından da anlaşılacağı üzere, kurumlardaki denetim ve teftiş faaliyetlerini yürüten personeldir. Sendika üyeliği ise esasen tüm kamu görevlilerin hakkı olsa da bazı görevlerde bulunanlara, görevlerinin niteliğinden dolayı, sendika üyesi olmak yasaklanmıştır. Peki, denetim elemanları sendika üyesi olabilir mi?
İçindekiler
4688 sayılı kanun kapsamında sendikal hakları
Kamu görevlilerinin oluşturdukları sendikaların kuruluşları ve faaliyetleri ile bu sendikalarda görev alacak kamu görevlilerine dair kuralların belirlendiği yasa 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’dur.
Denetim elemanlarının sendika üyeliği konusunda bakılması gereken mevzuat da haliyle 4688 sayılı Kanun olacaktır.
Denetim elemanı kimlerdir?
Kamuda denetim elemanı kavramı teftiş ve denetim birimlerinin mensupları için kullanılır. Unvanı ne olursa olsun, denetim ve teftiş ile görevli olan personelin denetim elemanı olarak kabul edilmesi gerekir.
Yine de genel geçerli unvanlar olarak, aşağıdakilerin denetim elemanı olduğunu söyleyebiliriz:
- Müfettiş
- Denetçi
- İç denetçi
- Kontrolör
- Denetmen
- Murakıp
Kamu görevlileri sendikaları kanununda üyelik yasakları
Memurların hangi koşullarda sendika kurabileceğini ve sendikalara üye olabileceğini ortaya koyan 4688 sayılı Kanun, üyelik yasaklarını da belirlemekten geri durmamıştır. Buna göre, kimlerin sendika üyesi olamayacağı Kanun’un 15’inci maddesinde sayılmıştır.
Müfettiş, denetçi ve kontrolörlerin sendikal hakları
Bu maddede sayılanlardan birisi de denetim elemanlarıdır. 15’inci maddenin birinci fıkrasının (ı) bendine göre, Bu Kanun kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların merkezi denetim elemanları üye olamazlar ve sendika da kuramazlar.
Merkezi denetim elemanı kavramı
Merkezi denetim elemanı kavramının çok standart ve herkesin üzerinde mutabık olduğu bir anlamı vardır: Merkezi kamu kurumlarının denetim elemanlarını kapsar. Bir başka deyişle, bakanlıklar ve genel müdürlükler gibi merkezdeki kuruluşları ifade eder.
Yine de herhangi bir mevzuat metninde, merkezi denetim elemanı kavramı tanımlanmış değildir. Bu haliyle de kavram bir belirsizlik içerir.
Bu kavramın yukarıdaki gibi anlaşılması doğru olsa da 4688 sayılı Kanun bakımından yanlış olabilir. Bunun sebebi, belediye müfettişlerinin sendika üyeliği ile ilgili Yargıtay’ın yeni tarihli bir kararıdır.
Belediye müfettişi sendika üyesi olamaz!
Evet, bugüne kadar bunun tam tersini bildiğimizin farkındayım. Genel kabulümüz; taşrada görev yapan belediye müfettişlerinin merkezi denetim elemanın olmadığı için sendikaya üye olabileceği yönündeydi.
Hatta bu konuda 2022 yılında çıkan bir haberde, Kartal Belediyesi’nde görevli belediye müfettişlerinin sendika üyesi olmasına belediye başkanlığının izin vermediği ve açılan davada müfettişlerin merkezi denetim elemanı olmadığı için sendikaya üye olabileceklerine dair mahkemenin karar verdiği belirtilmişti: https://sendika.org/2022/05/kartal-belediyesi-tum-bel-senin-yetkisine-engel-olmak-icin-mufettislerin-sendika-uyeligini-kabul-etmedi-656217
Yargıtay’a göre belediye müfettişi de merkezi denetim elemanı
Evet, aşağıdaki Yargıtay kararından, yüksek mahkemenin belediye müfettişini de merkezi denetim elemanı olarak kabul ettiğini görebilirsiniz.
Hatta bu karar, büyük ihtimalle, Kartal Belediyesi’ndeki müfettişlerin sendika üyeliğiyle ilgili ilk derece mahkemesi kararının temyizi de olabilir; çünkü Yargıtay kararında da Kartal Belediyesi’nde görevli 4 müfettişten bahsediliyor.
Kararın ilgili bölümü şöyle: “… İlk Derece Mahkemesince sendika üyesi olabilecekleri kabul edilen 4 belediye müfettişinin … Belediyesi Teftiş Kurulu Müdürlüğünde belediye müfettişi olarak görev yaptıkları uyuşmazlık dışıdır. İlgili Kanun hükmü ile …. Belediyesi Teftiş Kurulu Müdürlüğü Yönetmeliği’nin Teftiş Kurulu Müdürlüğünün görev ve yetkilerini düzenleyen 6. maddesinin kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; 4 belediye müfettişinin “merkezi denetim elemanı” olduğu anlaşılmakta olup davacı Sendikanın üyesi olarak kabul edilmeleri isabetli değildir.” (9. HD., E. 2025/6069 K. 2025/7705 T. 13.10.2025)
Yukarıdaki yorumun sebebinin, 15’inci maddenin lafzından kaynaklandığını düşünüyorum. İlgili bölümde “Bu Kanun kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların merkezi denetim elemanları”nın sendika üyesi olamayacağı ifade edilmiştir.
Yüksek mahkeme de belediye müfettişini, kanun kapsamında bulunan bir kurum olan belediyenin merkezi denetim elamanı olarak görerek, onu da madde kapsamında kabul etmiştir.
İç denetçi sendika üyesi olabilir mi?
Yine internette hemen her kaynakta, iç denetçilerin sendika üyesi olabileceği yazılı ve buna gerekçe olarak da mülga Devlet Personel Başkanlığı’nın bir görüşü gösteriliyor.
DPB’nin 03/04/2015 tarih ve 2263 sayılı bu görüşüne göre; kamu kurum ve kuruluşlarında anılan mevzuat çerçevesinde iç denetçi olarak görev yapan personel, yürüttüğü görev ve yetkileri açısından bakıldığında, 4688 sayılı Kanunun 15 inci maddesi kapsamına girmemektedir.
Bu görüşe katılmak mümkün değildir. Ortada DPB’nin bir görüşü olabilir; fakat artık mülga olan DPB’nin her görüşünün doğru kabul edilmesi de mümkün değildir.
Kanaatimce iç denetçinin sendika üyeliği dava konusu olsa, mahkeme kararı, iç denetçinin merkezi denetim elemanı olduğu ve sendika üyesi olamayacağı yönünde çıkacaktır.
Bu hususta KİDDER’in şu duyurusundaki görüşüne katılıyorum: https://www.kidder.org.tr/devlet-personel-baskanligi-ziyareti/
SONUÇ
Denetim elemanları sendika üyesi olabilir mi? Bu soruya iki alt başlıkta cevap vermem gerekiyor.
İlk olarak; bugüne kadar internette yer alan genel bilgiler kapsamında doğru zannedilen yanlışlarla veya değişen koşullarla geçerliliğini yitirmesi gereken durumla ilgili:
- Merkezi denetim elemanları sendika üyesi olamaz.
- Merkezi denetim elemanları arasında sayılıyor olsa bile iç denetçiler sendika üyesi olabilir (DPB görüşü nedeniyle)
- Belediye müfettişleri sendika üyesi olabilir (Çünkü merkezi denetim elemanı değiller)
Ancak bu bilgilerin artık güncellenmesi gerekir. Kanaatimce yeni durum şöyle olmalıdır:
- Merkezi denetim elemanları sendika üyesi olamaz.
- İç denetçiler sendika üyesi olamaz (DPB görüşü kanaatimce yanlıştır ve hukuki bağlayıcılığı da bulunmaz).
- Belediye müfettişleri sendika üyesi olamaz (Yargıtay 9 Hukuk, 2025/7705 sayılı kararı nedeniyle)
O zaman akla şu soru gelebilir? Hangi denetim elemanları sendika üyesi olabilir. Öyle ya; merkezi denetim elemanları, iç denetçiler, belediye müfettişleri olamıyorsa, geriye kim kaldı?
Geriye, bir kamu kurum ve kuruluşunun “merkezi olmayan” denetim elemanları kaldı. Kanaatimce; taşra denetim elemanları olarak bilinen muhasebe denetmenleri, sosyal güvenlik denetmenleri veya mahalli idare kontrolörleri gibi denetim elemanlarının sendika üyesi olması mümkündür.
