İster ekonomik şartların zorlamasından olsun, ister daha çok para kazanma arzusundan; memur, maaşıyla yetinmektense ek iş yapmak isteyebilir. Böylece memur hem para kazanır hem de ülke ekonomisine bir nev’i katkı sağlar. Peki, ama memur ek iş yapabilir mi? Memur ek iş yaparsa cezası nedir?
İçindekiler
Memurun ek iş yapması
Memurun haftada 40 saat mesaisi olup bunun hangi günlerde olacağını, memurun tabi olduğu mevzuat belirler. Böyle olunca ilk bakışta, mesai saatlerinde görev yerinde olduğu ve görevini ifa ettiği müddetçe, memurun başka işler yapmasının mümkün olması beklenir.
Oysa 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu esasen memurlara geniş haklar vermekle birlikte, onları belirli konularda kısıtlamaktan da geri durmamıştır. Memurun hareketlerini tahdit edildiği alanlardan birisi de memurun ek iş yapmasıdır.
Memurun ticaret yasağı
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 28’inci maddesinin başlığı “Ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı” olup bu maddede, memurun hangi ticari faaliyetleri ve kazanç getirici işleri yapamayacağı izah edilmiştir.
Buna göre ana kural olarak, memurlar esnaf veya tacir sıfatını haiz olacakları faaliyetler yapamazlar. Örneğin bir mağaza açıp kıyafet satamazlar, kırtasiye işletemezler veya mal alım satım işleri yapamazlar.
Ayrıca memurlar ticaret ve sanayi müesseselerinde görev alamaz, ticari mümessil veya ticari vekil veya kollektif şirketlerde ortak veya komandit şirkette komandite ortak olamazlar.
Ticaret yasağını ihlal eden memura disiplin cezası
Devlet Memurları Kanunu’nun 125’inci maddesinin 1/d fıkrasının (h) alet bendine göre “ticaret yapmak veya Devlet memurlarına yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak” kademe ilerlemesinin durdurulması cezası sebebidir.
Memur ek iş olarak ne yapabilir?
Buraya kadar yazdıklarımdan, memurun ek iş yapmasının yasak olduğu sonucunu çıkarmış olabilirsiniz; fakat bu kanaat eksik olacaktır.
Memurun 657 sayılı Kanun’un 28’nci maddesinde yazılı işleri yapması yasaklanmış olup bu kapsama girmeyen faaliyetler ile kazançlar, yasak kapsamında değerlendirilmez. Gelin, Danıştay kararları ışığında, memurun ne tür ek işlerinin veya kazançlarının yasak olmadığını görelim.
Memurun kozmetik ürün satışı yapması
Danıştay 12. Dairesi bir kararında; memurun mesai saatleri haricinde, yaşam koşulları ve öğrenci olan çocuklarının ihtiyaçlarını daha rahat karşılayabilmek için, dermokozmetik ürünlerinin tanıtım ve satışını yaptığı ve bunun karşılığında bir miktar para kazandığı şeklindeki ifadesi kapsamında gelir getirici işlem yaptığından bahisle tesis edilmiş ise de, internet üzerinden kahve ürünleri satışı yapan … Global adlı firmadan üyelik usulü ile ürün sipariş eden davacının sipariş ettiği ürünler karşılığında banka hesabına değişik zamanlarda ve miktarlarda hesap hareketleri olmasının, sözleşmeli personel olarak görev yapan davacının sözleşmesinin feshini gerektirecek ticari kazanç sağlayan gelir getirici faaliyet olarak değerlendirilmesine olanak bulunmadığını ifade etmiştir (2024/5719 K.).
Öğretmenin dershanede derse girmesi
Danıştay 12. Dairesi bir başka kararında; Bakılan olayda, her ne kadar dava konusu işlem, davacının özel bir dershanede ders verdiğinden bahisle tesis edilmiş ise de, disiplin soruşturması kapsamında yapılan incelemeler ve alınan ifadelerin değerlendirilmesinden, davacının söz konusu dershanede çalıştığını, ticaret yaparak gelir elde ettiğini ya da ticari faaliyet sayılabilecek bir girişimde bulunduğunu kanıtlar nitelikte herhangi somut bir tespit veya hukuken kabul edilebilir bir delil bulunmadığından bahisle, memur öğretmene verilen cezayı iptal etmiştir(2021/82 K.).
Memurun limited şirkette müdür olması
12. Daire bir kararında ise; devlet memurlarının ticaret şirketlerinde temsilci olarak görev almalarının yasaklandığı; dava dosyasında yer alan soruşturma raporu, ifade tutanakları ve diğer tüm bilgi ve belgelerin birlikte incelenmesinden; 25/08/2015 tarih ve 8891 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ortağı olduğu limited şirketin müdürü olarak ilan edildiği ve bu şirketi temsilen iş sözleşmeleri imzaladığı anlaşılan memur hakkında verilen disiplin cezasını onaylamıştır (2022/275 K.).
Memurun saadet zinciri için satış yapması
Danıştay 2. Dairesi bir kararında, saadet zinciri benzeri bir yapılanmada üye yaparak para kazanan memurun bu faaliyeti, ticari kazanç kapsamında değerlendirilmiştir:
“… davacının 2010 yılında senelik iznini geçirmek için gittiği … ilindeki yakın arkadaşı olan Y.A. ve B.K’den adı geçen organizasyon hakkında bilgi aldıktan sonra para vererek üye olduğu, daha sonra davacının o tarihte görev yaptığı … ilinde organizasyonun faaliyetleri için ofis olarak kullanılan evin kiralandığı; davacının, … İl Emniyet Müdürlüğündeki polis memurlarına ve diğer memurlara, cazip fiyatlara tatil satın alınarak para kazanılacağı, sisteme üye olan kişilerin kendilerinin 2 üye daha bulması halinde komisyon alınacağı vaadiyle 46 kişiyi sisteme üye kaydettiği, tanıtım ve davet faaliyetlerinde bulunduğu, üye olanların büyük bir çoğunluğunun ifadelerinde üyelik parasını davacıya verdiklerini beyan ettikleri, ofiste yapılan eğitimlerde para karşılığı kitap satıldığı, organizasyonun işlemleri için davacının farklı bankalardaki hesaplarında değişik tarihlerde para girişi ve çıkışı olduğu, kendisine toplamda 900-TL komisyon ödemesi yapıldığı, davacının B,K.’ye toplam 16.998,00-TL para gönderdiği anlaşılmıştır.
Bu durumda; davacının “…net veya …” isimli organizasyona üye temin etmek için tanıtım faaliyetinde bulunması, üye olanlardan üyelik parasını bizzat kendisinin tahsil etmesi, bu faaliyetleri nedeniyle para kazanması, organizasyon için tahsil ettiği paraları sistem yönetici B.K.’ye göndermesine ilişkin eylemlerinin, “Devlet Memurları Kanunu’nda gösterilen kazanç getirici uğraşılarda bulunmak” kapsamında olduğu anlaşıldığından..” (2024/1451 K.).
SONUÇ
Memur ek iş yapabilir mi? Bu sorunun her durum ve her iş için sabit bir cevabı yoktur. Burada önemli olan, Devlet Memurları Kanunu’nun 28’inci maddesinde sayılı şekilde ticari faaliyette bulunmamaktır.
Yoksa memurun telif ücreti elde etmesinden tutun da hisse senedi alıp satmasına kadar yasal olarak kazanç sağlayabileceği faaliyetler pekala mevcuttur.
Son olarak hatırlatmak isterim ki; memurun ek iş yapmasının yasak olduğu durumlarda verilecek olan cezanın “kademe ilerlemesinin durdurulması” olması bazılarını rahat davranmaya itebilir; fakat bu böyle bir disiplin cezasına neden olan fiilin 10 sene içinde tekrarı durumunda bir derece ağır ceza yani devlet memurluğundan çıkarma cezası uygulanacaktır.
