Kısmi süreli iş sözleşmesi nedir?

İş Kanunu farklı çalışma biçimleri öngörmüştür. Bunlardan birisi de, esnek çalışma sisteminin bir sonucu olan kısmi süreli çalışmadır. Peki, ama kısmi süreli iş sözleşmesi nedir ve ne anlama gelir?

Kısmi süreli çalışma kavramı

İş yerinde tam süreli iş sözleşmesiyle yapılmakta olan emsal çalışma süresinin üçte ikisi oranına kadar gerçekleştirilen çalışma, kısmi süreli ya da part time çalışmadır.

Bir başka deyişle; İşçinin haftalık çalışma süresinin, tam süreli çalışmakta emsal işçiye göre büyük ölçüde daha az belirlenmiş olduğu bir sözleşmedir (2/3 oranında). Kısmi süreli çalışmanın yasal dayanağı, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 13’üncü maddesidir.

Emsal işçiye göre önemli ölçüde az olmaktan neyin anlaşılması gerektiği ise İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği’nin 6’ncı maddesinde açıklanmıştır.

Part time işçinin çalışma süresi

Part time çalışma süresi her işyeri için değişebilir. Çünkü buradaki temel kıstas, o işyerindeki genel çalışma süresinin 2/3’ünün geçilmemesidir.

Örneğin işçilerin haftada 45 saat üzerinden çalıştığı klasik bir işyerinde, kısmi süreli çalışanların haftalık çalışma süresi 30 saati geçemeyecektir.

Ama bir başka işyerinde işçilerin çalışma süresi haftalık 40 saat belirlenmişse, bu kez kısmi süreli çalışanlar en çok 27 saat çalışabilecektir.

Dolayısıyla kısmi süreli çalışma için peşinen 30 saat olduğunu söylemek yanlış olacaktır. İşyerindeki emsal tam süreli işçilerin çalışma süresine bakılmalı ve buna kıyasen part-time çalışma süresi belirlenmelidir.

Ayrıca buradaki “üçte iki” kavramının “en çok” süreyi ifade ettiği unutulmamalıdır. 45 saatin üçte ikisi 30 ettiğine göre, kısmi süreli işçinin de haftalık 30 saat çalışma süresi olduğunu ezbere söylemek de doğru olmaz. İşveren bu işçisini 30 saat veya altında herhangi bir süreyle çalıştırabilir. Önemli olan, işçinin haftalık çalışma süresinin, emsal işçinin çalışma süresinin üçte ikisini aşmamasıdır.

Kısmi süreli çalışanların maaşı

Kısmi süreli çalışan işçilerin maaşı, elbette çalıştıkları süre miktarınca ödenecektir. Ancak bu işçiler için de, saatlik ücret asgari ücretten az belirlenemez.

Kısmi süreli çalışanların maaşlarıyla ilgili yaşanan bazı sorunları yazmıştık, aşağıdan kontrol edebilirsiniz:

mustafabaysal.com/kismi-sureli-calismada-maas-hesaplama

Kısmi süreli çalışmada hafta tatili

Bu konu da çok kafa karıştıran konulardan birisidir. Haftanın bir ya da iki günü işe gelen bir kısmi süreli çalışan, hafta tatili ücretine hak kazanır mı? Tartışmalı olan bu hususta yazdığımız şu yazı size fikir verecektir:

mustafabaysal.com/kismi-sureli-calisanlarin-hafta-tatili

Kısmi süreli çalışanın kıdem tazminatı

Kısmi süreli çalışan haftada akaç saat çalışmış olursa olsun, işe girdiği tarihten itibaren bir yıl geçtikten sonra kıdem tazminatı hak edebilecektir. Burada bu işçi için SGK’ya bildirilen gün sayısı değil, işçinin işe ilk başladığı tarih esas alınmalıdır.

Kısmi süreli çalışanın yıllık izni

Yıllık izin de kıdem tazminatı gibidir ve kısmi süreli çalışan, işe başladığı tarihten bir yıl geçmekle beraber, kaç gün fiilen çalıştığından bağımsız olarak, yıllık ücretli izne hak kazanır.

Kısmi süreli çalışanın ihbar süresi

İhbar süresi de yıllık izin ve kıdem tazminatı gibidir; dolayısıyla kısmi süreli çalışanın ihbar süresi, işçinin işe ilk başladığı tarihe göre hesaplanır.

Kısmi süreli çalışanın işe iade hakkı

Kısmi süreli çalışanlar, işe iade için gereken 30 işçi sayısının hesabına çalışma süreleri oranında katılır ve bunlar da diğer şartları sağlıyorsa, işe iade hakkından yani iş güvencesinden faydalanır.

Bu hususlarla ilgili bilgi sahibi olmak için aşağıdaki Yargıtay kararına bakmak yeterli olacaktır:

“… Kısmi çalışma Kanunda yer almasına rağmen, kıdemin nasıl belirleneceği, ihbar, izin gibi haklardan nasıl yararlanacağı, bu haklarla ile ilgili hesap şekli yine normatif olarak düzenlenmiş değildir. Konu, Yargı kararıyla çözüme kavuşturulmaktadır. Buna göre kısmi çalışma ister haftanın bir veya bazı günleri çalışma şeklinde gerçekleşsin, ister her gün birkaç saat şeklinde olsun işçinin işyerinde çalışmaya başladığı tarihten itibaren bir yıl geçince kıdem tazminatı hakkının doğabileceği ve izne hak kazanacağı Dairemizce kabul edilmiştir. (Yargıtay 9. HD 12.02.2008 gün ve 2007/31462 E, 2008/108 K) Hesaplama esas alınacak ücret ise işçinin kısmi çalışma karşılığı aldığı ücret olmalıdır.

Kısmi süreli iş sözleşmesi kapsamında çalışan işçi yönünden ihbar önelinin de iş ilişkisinin kurulduğu tarih ile feshedilmek istendiği tarih arasında geçen süre toplamına göre belirlenmesi gerekir.

Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nin 13. maddesinde kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışan işçilerin izin hakkı bakımından tam süreli işçilere göre farklı bir uygulamaya tabi olamayacakları açıklanmıştır. Bu durumda bir yıllık çalışma süresini dolduran kısmi süreli çalışan işçinin izin hakkı vardır.

Kısmi süreli çalışan işçiler, sendikaya üye olabilirler, toplu iş sözleşmelerinin kapsamına girebilirler ve greve katılabilirler.

Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışanlar bu Kanunun 18. ve 29. maddesinde yazılı olan işçi sayısına dâhildirler ve iş güvencesi hükümlerinden yararlanabilirler…” (9 Hukuk, 2009/22816 K.).

Kısmi süreli / Part time çalışma koşulları

Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçi, haklı bir neden olmadıkça, sırf iş sözleşmesi kısmi süreli olduğu için tam süreli emsal işçiye göre farklı bir işleme maruz kalamaz. Kısmi süreli / part time çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir alacakları, tam süreli işçiye göre çalıştığı süreye orantılanarak ödenir.

İşyerinde görev yapan işçilerin niteliklerine uygun açık yer varsa; işçilerin kısmi süreliden tam süreli sözleşmeye veya tam süreliden kısmi süreli sözleşmeye geçme istekleri işverence dikkate alınmalı ve boş yerler zamanında duyurulmalıdır.

Kısmi süreli çalışan bir işçiye fazla çalışma ya da fazla sürelerle çalışma yaptırılması mümkün değildir. Örneğin fazla çalışma, işçinin haftalık 45 saatin üzerindeki çalışmasını ifade ettiğine göre; kısmi süreli işçinin de çalışabileceği azami süre haftalık 30 saat ise, bu işçinin 45 saatin üzerinde çalıştırılması düşünülemez. Yine de çalıştırılmışsa, elbette fazla çalışma ücretinin bilahare ödenmesi gerekir.

Kısmi süreli iş sözleşmesi örneği

Kısmi süreli / part time iş sözleşmesi örneğini sizi için hazırladık, aşağıdaki bağlantıdan indirebilirsiniz:

mustafabaysal.com/kismi-sureli-is-sozlesmesi-ornegi

Kısmi süreli çalışma haftalık 30 saati aşarsa ne olur?

Kısmi süreli çalışmanın haftalık 30 saati aşmasını iki durumda ele almak gerekir: Bu geçmenin arızi olması ya da sürekli olması.

İşçinin esasen 30 saat ve altında ve emsal işçiye nazaran üçte ikisini geçmeyecek şekilde çalıştığı ve fakat arızi olarak bu sürenin üzerine çıkması durumunda, kısmi süreli çalışmanın mevcut olduğu kabul edilmelidir.

Ancak işçinin haftalık çalışma süresinin esasen ve fiilen 30 saatin üzerinde olduğu durumlarda, taraflar arasındaki iş sözleşmesinin adının “kısmi süreli” olması bir anlam ifade etmez ve işçi kısmi süreli değil, tam süreli kabul edilir. Aşağıdaki Yargıtay kararı da bu yöndedir:

“… Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliğinin 6. maddesinde, “İşyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma kısmi süreli çalışmadır”. Gerekçede “üçte ikisinden az” olan çalışma ifadesi kullanılmışken, yönetmelikte üçte iki oranına kadar yapılan çalışmalar kısmi çalışma sayılmıştır. Bu durumda emsal işçiye göre 45 saat olarak belirlenen normal çalışmanın taraflarca otuz saat ve daha altında kararlaştırılması halinde, kısmi süreli iş sözleşmesinin varlığından söz edilir.

Somut olayda, mahkemece, taraflar arasındaki ilişkinin kısmi süreli iş sözleşmesine dayandığı kabul edilerek, 16.05.2012 tarihli bilirkişi raporundaki hesaplamalara göre alacaklar hüküm altına alınmıştır. Dosyaya, davacının kısmi süreli çalışmasının kararlaştırıldığına dair bir sözleşme sunulmamıştır. Tanık anlatımları, apartman yönetimi karar defteri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, davacının apartman ve bahçesinin temizliği, çöp alma, servis, merkezi kalorifer sisteminin çalıştırılması, dilenci ve satıcıların apartmana girmesine engel olunması ve apartman kapılarının devamlı kapalı tutulması gibi görevlerden sorumlu olduğu anlaşılmaktadır. Söz konusu görevleri yerine getiren davacının haftalık çalışma süresi nazara alındığında, taraflar arasındaki ilişkinin kısmi süreli iş sözleşmesine dayanmadığı açıktır. Bu halde, mahkemece, 16.05.2012 tarihli bilirkişi raporuna itibar edilerek karar verilmesi hatalı olmuştur. Taraflar arasındaki ilişkinin tam süreli iş sözleşmesi olduğu kabul edilerek sonuca gidilmelidir…” (22 Hukuk, 2015/20001 K.).

SONUÇ

Kısmi süreli iş sözleşmesi, esnek çalışma sistemlerinin bir sonucudur. Amaç, işçiyi ihtiyaç olduğu kadar çalıştırmak ve mümkün olduğunca her bir çalışma saatinden verim almaktır.

Bunun bir seviye üstü esnek çalışma sistemi için şu yazıya bakabilirsiniz: mustafabaysal.com/cagri-uzerine-calisma-nedir

Part time iş sözleşmesinin en temel özelliği haftalık çalışma süresinin EN ÇOK 30 saat olabilmesidir. Bunun haricinde, çalışma süreleri günlük 11 saati geçmemek üzere farklı günlere dağıtılabilir.

Hatta örneğin haftada 22 saat çalışacak bir işçi için, 2 gün 11’er saatlik çalışmalar bile mümkün olacaktır. Kısmi süreli çalışmayla ilgili bazı yazılarımıza aşağıdan ulaşabilirsiniz:

mustafabaysal.com/kismi-sureli-calisanlar-issizlik-maasi-alabilir-mi

mustafabaysal.com/kismi-sureli-calisan-ise-iade-davasi-acabilir-mi

mustafabaysal.com/part-time-calisan-iscinin-ihbar-suresi

Sık sorulan sorular: