Kamu görevi memurlar tarafından gerçekleştirilirken, memurların bazıları diğerlerinin amiri konumundadır. Her organizasyonun doğal bir sonucu olan bu durum, bazı çalışanların diğerleri üzerine “idare” ya da “yönetim” hakkı olmasından ileri gelir. Böyle olmazsa, organizasyonda bir karmaşa yaşanması muhtemeldir.
İşte 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na (DMK) tabi olarak görev yapan her memurun bir de amiri vardır. Amirin memura görev verme, onun kontrol etme ve onunla ilgili bazı onayları verme ya da vermeme yetkisi vardır. Peki, ama memurun mazeret izni konusunda amirin takdir hakkı var mıdır? Varsa, amirin takdir hakkı ne demektir?
İçindekiler
Mazeret izni nedir? Yıllık izinden düşülür mü? ( Evet ve Hayır)
Türk Dil Kurumu’na göre mazeret, özür veya bahane anlamına gelir. DMK bakımından da mazeret aynı anlamda kullanılır. Memurun mazeret izinlerinin neler olduğunu daha önce kaleme almıştım: https://mustafabaysal.com/memur-mazeret-izinleri/
Mazeret izni; memurların 657 sayılı DMK’da sayılı hallerin varlığı durumunda alabildiği ve çalışmadan geçirebilecekleri, aynı zamanda maaş almaya da devam edecekleri süreyi ifade eder.
Mazeret izinleri ile yıllık izinlerin birbiriyle ilgisi olmaz ve memurun mazeret izinleri tamamen bağımsız değerlendirilir, yıllık izninden düşülmez.
Memurun mazeret izninin yıllık izninden düşülmemesi kuralının tek bir istisnası vardır ki; memura verilen 10 güne kadar mazeret izni bölümünde buna değineceğim.
Mazeret izni hakkı (10 gün) ve amirin izin vermeme yetkisi
Mazeret izinleri içinde amirin takdirine bağlı olan tek izin türü, memura 10 güne kadar amiri tarafından verilebilen mazeret iznidir.
657 sayılı Kanun’un 104’üncü maddesinde bu izin “merkezde atamaya yetkili amir, ilde vali, ilçede kaymakam ve yurt dışında diplomatik misyon şefi tarafından, birim amirinin muvafakati ile bir yıl içinde toptan veya bölümler halinde, mazeretleri sebebiyle memurlara 10 gün izin verilebilir. Zaruret halinde öğretmenler hariç olmak üzere, aynı usulle 10 gün daha mazeret izni verilebilir. Bu takdirde, ikinci kez verilen bu izin, yıllık izinden düşülür” şeklinde ifade edilir.
Görüleceği üzere 10 güne kadar mazeret izniyle ilgili şu temel kurallar geçerlidir:
- Birim amiri muvafakat eder, kaymakam/vali gibi amirler onaylar.
- Tek seferde 10 güne kadar verilebilir. Yıllık izinden düşülmez.
- İkinci defa 10 güne kadar daha verilebilir (Öğretmenler hariç). Bu defa yıllık izinden düşülür.
- Amirin takdirindedir.
Bu mazeret izninin amirin takdirinde olmasının sebebi Kanun maddesinde geçen “verebilir” ifadesidir.
“Amirin muvafakatiyle” ibaresi ne anlama gelir?
10 güne kadar mazeret iznini ortaya koyan 104’üncü maddede iki amir birlikte yer alır. Bunlardan ilki merkezde atamaya yetkili amir, ilde vali, ilçede kaymakam veya yurt dışında misyon şefi olarak ifade edilen grup iken diğer birim amiridir.
Burada birim amirinin muvafakati; memura 10 güne kadar mazeret izni vermeye ilk grubun yetkili olduğu; ancak bunun için memurun çalıştığı birimin amirinin de uygun görüşünün alınması gerektiği anlamına gelir.
Uygulamada birim amiri mazeret izni talebini uygun görüşle asıl amire arz eder. Örneğin öğretmen 10 güne kadar mazeret izni talep ettiğinde ilçe milli eğitim müdürü bir olur yazısı hazırlar, yazıda mazeret izni talebini uygun görüşle makama arz eder ve kaymakam da olur bölümünü imzalar.
Amir keyfi olarak “vermiyorum” diyebilir mi?
Madem 10 güne kadar mazeret izni amirin takdirinde, o halde amirin “vermiyorum” deme hakkı da olsa gerekir. Uygulamada da esasen özellikle kaymakamlar ve valiler tarafından bu mazeret izni kolayca verilmez.
Ancak kamuda hiçbir konuda olmadığı gibi bu konuda da amirin sınırsız ve keyfi bir takdir hakkı bulunmaz.
Amirin takdir yetkisinin sınırı: “hizmet gereği” ve “eşitlik ilkesi”
Danıştay bir kararında “657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 104. maddenin (C) bendi uyarınca verilecek mazeret izinlerinde de idarenin sahip olduğu takdir yetkisinin çerçevesini yine hizmet gereklerinin oluşturacağını” ifade etmiş ve hizmet gereği kavramını burada esas almıştır (16. Daire, 2016/3687 K.).
Hizmet gereği kavramı memurun talebinin karşılanıp karşılanamayacağına karar verirken; memurun yaptığı işin, onun hizmetine olan ihtiyacın, memurun talebinin karşılanması durumunda meydana gelebilecek hizmet boşluğunun nasıl doldurulacağının ve memurun talebinin muhtemel diğer sonuçlarının objektif ve somut olarak değerlendirilmesi anlamına gelir.
Amirin takdir yetkisinin bir başka sınırını da eşitlik ilkesi oluşturur. Amirin, benzer zamanlarda benzer talepleri bulunan ve benzer görevleri yapan memurlar arasında ayrım yapması doğru değildir.
Örneğin lise branş öğretmeni olan A Ekim ayı içinde mazeret izni talep ettiğinde bunu reddeden kaymakamın başka bir lisede branş öğretmeni olan B’nin Kasım ayı içindeki mazeret izni talebini kabul etmesi; ancak bu iki talep arasında somut, kabul edilebilir ve objektif bir fark olması durumunda uygundur. Aksi takdirde kaymakamın, takdir yetkisini aşmış olması mümkündür.
Amirin, mazeret izni talebini reddederken gerekçe gösterme zorunluluğu var mı?
Amirin, memurun 10 güne kadar mazeret iznini vermek ya da vermemek konusunda sınırsız bir takdir yetkisine sahip olmadığını söylemiştim; ancak bu, amirin her seferinde ret için gerekçe sunması gerektiği anlamına gelmez. Amir, herhangi bir gerekçe göstermeden mazeret izni talebini reddedebilir. Memur, amirin izin reddinin makul gerekçeye dayanmadığını düşünüyorsa, dava açma hakkını kullanabilir.
Mazeret izni parça parça kullanılabilir mi?
Evet, 10 güne kadar mazeret izni parça parça kullanılabilir. Tıpkı bu mazeret izninin verilmesinde olduğu gibi parçalı kullanılmasında da izni vermeye yetkili amirin takdir yetkisi vardır.
Zorunlu mazeret izinleri (ölüm, doğum, evlilik) amir takdirinde değildir!
Son olarak özellikle belirtmek isterim ki; amirin takdirinde olan tek mazeret izni 10 güne kadar mazeret iznidir. Yoksa doğum, babalık, evlilik, ölüm, süt, engelli çocuk ve yarım çalışma izinleri amirin takdir yetkisinde değildir ve şartları sağlandığında bu mazeret izinlerinin verilmesi mecburidir.
SONUÇ
Memura verilecek 10 günlük mazeret izninde amirin takdir yetkisi; hizmetin gereği ve eşitlik ilkesi çerçevesinde, memurun talep ettiği mazeret iznini ona vermek ya da vermemek konusunda takdir hakkına sahip olması anlamına gelir.
Amirin takdir yetkisi sınırsız olmayıp memurun izin talebinin reddinin objektif ve makul gerekçelere dayanması icap eder.
Memurun 10 güne kadar mazeret izni haricindeki diğer mazeret izinlerinde (ölüm, doğum, evlilik, süt vb.) ise amirin takdir yetkisi bulunmaz ve bu izinler talebi halinde memura muhakkak kullandırılır.
