İş Kanununda çeşitli sözleşme türleri vardır. Bunlardan birisi, belki de en ilginç olanı ise takım sözleşmesidir. Peki, ama takım sözleşmesi nedir ve neye yarar?
İçindekiler
Takım sözleşmesi nedir?
Birden çok işçinin oluşturduğu bir takımı temsil eden işçilerden birinin, takım kılavuzu olarak işverenle yaptığı iş sözleşmesine takım sözleşmesi denir.
Yukarıdaki tanımdan bir şey anlamamış olmanız muhtemel; çünkü ilk okuduğumda ben de anlamamıştım. Gelin o halde, sözleşmenin unsurlarına birlikte bakalım.
Takım sözleşmesinin unsurları
Takım sözleşmesinin unsurlarını İş Kanununun 16ncı maddesinde bulabiliriz. Buna göre;
- Birden çok işçi olmalıdır.
- Bir işveren olmalıdır.
- İşçilerden birisi takım kılavuzu olmalıdır.
- Takım kılavuzu işçiyle işveren arasında sözleşme imzalanmalıdır.
- Sözleşme yazılı olmalıdır.
- Her işçinin kimliği ve alacağı sözleşmede gösterilmelidir.
Takım sözleşmesi özellikleri
Yine aynı kanun maddesine göre; takım sözleşmesinin, hangi süre belirlenmiş olursa olsun, yazılı olarak yapılması gerekir. Sözleşmede her bir işçinin kimlik bilgileri ve alacağı ücretler ayrı ayrı gösterilir
Takım sözleşmesinde adları yazılı olan işçilerden her birisinin işe başlamasıyla, o işçi ve işveren arasında takım sözleşmesinde belirlenen koşullarda bir iş sözleşmesi yapılmış sayılır. Ancak, takım sözleşmesi konusunda Borçlar Kanununun 110’uncu maddesi hükümleri de uygulanır.
İşe başlamasıyla birlikte iş sözleşmesi kurulan işçilere ücretlerini işveren veya işveren vekili ayrı ayrı ödemek zorundadır. Takım kılavuzu olan işçi için ise takıma dâhil olan diğer işçilerin ücretlerinden işe aracılık ya da benzer nedenlerle kesinti yapılamaz.
Takım sözleşmesi neye yarar?
Yukarıdaki hükümler biraz kafa karıştırıcı olsa gerek. Şunu sorabilirsiniz: Bu işçiler neden işverenle ayrı ayrı sözleşme imzalamıyor da bir işçi, onlar adına sözleşme imzalıyor? Takım sözleşmesi ne işe yarıyor?
Buradaki amaç; birden çok işçinin özellikle geçici işlerde bir araya toplanması gerektiğinde, bunun hızlıca yapılmasıdır. Böylece takım kılavuzu olan işçi, diğer işçileri hızlıca bir araya getirebilir.
Takım sözleşmesi örnekleri
Takım sözleşmesinin en yaygın olduğu iki iş; inşaatlardaki yükleme/indirme işleri ile mevsimlik işlerdir. Örneğin bir otele animasyon ekibi gerekiyorsa, animasyon elemanlarından birisi otelle anlaşabilir ve diğer işçiler adına da takım sözleşmesini imzalayabilir.
Takım sözleşmesinde ücretler ayrı ayrı ödenir
Takım sözleşmesinin en dikkat edilmesi gereken özelliği budur. Her ne kadar takım sözleşmesi tek bir sözleşme de olsa, ücretler örneğin takım kılavuzuna topluca değil, her bir işçiye ayrı ayrı ödenmelidir.
Yargıtay kararlarında takım sözleşmesi
Takım sözleşmesine uygulamada çok az rastlansa da aşağıdaki Yargıtay kararında, takım sözleşmesine dair önemli hükümler ortaya koyulmuştur:
“… Takım sözleşmesinde yazılı işçilerden her biri açısından ise, işe başladıkları anda iş sözleşmesi kurulmuş olur. Takım kılavuzu, takım sözleşmesinin yapılması ile diğer işçiler ise işe başladıklarında iş sözleşmesinden doğan tüm haklara ve borçlara sahip olur. İşveren işe başlayan her bir işçinin takım sözleşmesinde ayrı ayrı belirtilen ücretini, her birisine ayrı ayrı ödemek zorundadır. İşçi ücretlerinin takım kılavuzuna toptan ödeme yapılması işvereni ücret borcundan kurtarmaz. Takım sözleşmesinin geçerli olabilmesi için yazılı yapılmalıdır. Takım kılavuzu, takıma dâhil işçilere karşı, işveren vekili sıfatına sahip değildir. Ayrıca takım kılavuzu alt işveren de değildir…” (7 Hukuk, 2014/3910 K.).
Yine aşağıdaki Yargıtay kararından anlaşılmaktadır ki; takım sözleşmesiyle çalışmış bir işçi ücret alacağı için dava açtığında, sadece kendi ücret alacağını talep edebilecek, diğer işçilerin ücret alacakları bu davanın konusu olmayacaktır:
“… Somut uyuşmazlıkta davacı, takım sözleşmesine dayanarak kendi alacağıyla beraber takım sözleşmesinde adı geçen diğer işçilerin de alacaklarını talep edemeyeceğinden, davacıya kendi alacağı açıklattırılarak buna göre hüküm kurulması gerekirken, takım sözleşmesindeki diğer kişilerle ilgili hüküm kurulması hatalı olup kararın bir kez daha bozulması gerekmiştir…” (9 Hukuk, 2018/11671).
Takım sözleşmesi ile taşeron farkı
Buraya kadar yazılanlardan anlaşılmış olmalıdır ki; ortada bir işveren bir de işçi ekibi vardır. Bu işçi ekibinin başındaki kişiye kılavuz denmektedir ve kılavuzla beraber işçiler de işverenin işini yapabilmektedir.
Taşeron ilişkisinde de bir işveren ile onun işini yapan işçi grubu bulunur. O halde bunlar arasındaki fark nedir?
Taşeron ilişkisinde iki ayrı işveren bulunur ve asıl işverenden iş alan taşeron, bu işte kendi işçilerini çalıştırır.
Takım sözleşmesinde ise bir işveren bulunur ve karşı tarafın tamamı işçidir. Bu işçilerden birisi kılavuz işçidir ve o da diğerleriyle birlikte çalışır.
Takım sözleşmesine dahil olmak ya da olmamak arasındaki fark ise kendini, tabi olunan hukuk kuralında gösterir. Takım sözleşmesine tabi işçiler İş Kanunu’na tabi olacak ve hakkını iş mahkemelerinde arayacakken; işveren iş alıp yapan taşeron benzeri bir oluşum varsa, bunlar Borçlar Kanunu kapsamında değerlendirilecek ve genel hükümlere göre hakkını arayabilecektir.
Aşağıdaki Yargıtay kararında, takım sözleşmesi ile taşeron arasındaki ilişkiye kısmen değinilmiştir:
“… Somut olayda davalı ile takım kılavuzu olan davacı İ.. A.. arasında takım sözleşmesi yapılmış olup açılan sözleşmede taş duvarın metreküpünün 14,00 TL’ye örüleceği, takım sözleşmesinde çalışacak işçilere asgari ücret ödenip sigortaya bildirilecekleri, yemeğin lokantada yeneceği parasının taşeronun hakedişinden kesileceği, araç servisi için taşerona mazot verileceği ayrıca araca günlük 15,00 TL verileceği ilk 2 işgünü malzeme nedeniyle yevmiye talep edilmeyeceği, 3.işgünü yevmiye talep edebilecekleri kararlaştırılmıştır.
Taraflar arasında takım sözleşmesi akdedilmiş olup takım kılavuzu olan İ.. A..’den sözleşmede taşeron olarak, davalı şirketten ise müteahhit olarak söz edilmesi takım sözleşmesinin niteliğini değiştirmeyeceğinden davacı İ.. A.. bu sözleşmeyi imzalamakla diğer davacılarda işe başlamakla taraflar arasında iş ilişkisi kurulmuştur…” (7 Hukuk, 2014/3910 K.).
SONUÇ
Takım sözleşmesi dediğimiz sözleşme türünün uygulamada pek görülmediğini kabul etmemiz gerekir. Bu tür sözleşme çeşitleri, ihtiyaca binaen kanunda düzenlenmiştir; çünkü çok nadir de olsa kullanılabilir.
Takım sözleşmesinin kurulabileceği nadir işler de; niteliği gereği birçok işçiye aynı anda ihtiyaç duyulan, aralarından bir işçinin işverenle irtibatının kolay ve hızlı olması gerektiği işler olarak tanımlanabilir.
İşyerine gelen malzemelerin topluca indirilmesi, limana gelen geminin hızlıca boşaltılması, yaz boyunca sahneye çıkacak olan bir orkestranın çalışması takım sözleşmesine örnek olarak verilebilir.
Son olarak şunu hatırlatmak isterim ki; takım kılavuzunun mutlaka çalışan işçiler arasından olması gerekir. Yani adeta işçi simsarı şeklinde, dışarıdan takım kılavuzu olmaz. Ayrıca takım kılavuzu, diğer işçilerin ücretinden hiçbir şekilde kesinti yaparak kendisine aktaramaz.
İş sözleşmesi türlerinin neler olduğunu kabaca izah ettiğim şu yazıma göz atmak isterseniz, yazımı şurada bulabilirsiniz: https://mustafabaysal.com/is-sozlesmesi-turleri-nelerdir/
