Sigaranın sağlığa zararlı bir alışkanlık olduğunu söyleyerek konuya başlamak isterim ve zannederim herkes de bunun farkındadır. Yine de sigara içen ve içmeye devam edecek insanlar her zaman olacaktır. İşçi de sigara içiyor olabilir ve haliyle işyerinde de sigara içmek isteyebilir. Peki, ama işyerinde sigara molası verilmeyen işçi haklı fesih yapabilir mi?
İçindekiler
İş hukukunda sigara molası hakkı var mı?
4857 sayılı İş Kanunu işçinin çalışma sürelerini düzenlerken dinlenme sürelerini de düzenlemekten geri durmamıştır. İşçinin ara vermeden mesai süresinin tamamını çalışması hem verimsizliğe sebep olacak hem de iş kazası riskini artıracaktır.
Böyle olunca İş Kanunu işçi için ara dinlenmesi kavramını ortaya koymuştur. Ancak ne İş Kanunu’nda ne de başkaca bir mevzuat metninde sigara molası diye bir kavram doğruca yer almaz.
Ara dinlenmesi (yemek molası) ve sigara ilişkisi
İş Kanunu ara dinlenmesi kavramını düzenlerken, işçinin günlük çalışma süresini esas almıştır. Gerçekten de günlük 3 saat çalışan işçi ile 11 saat çalışan işçinin aynı mola süresine sahip olması mantıklı olmaz.
İş Kanunu’nun 68’inci maddesine göre ara dinlenme süreleri aşağıdaki gibidir:
| İşçinin günlük çalışma süresi | En az ara dinlenme süresi |
| 4 saat ve daha az | 15 dakika |
| 4 saatten çok 7,5 saatten az (7,5 dahil) | 30 dakika |
| 7,5 saat üstü | 1 saat |
Ara dinlenmesi en temel şekilde yemek molası için kullanılır. İkinci derecede ise çay veya kahve molası gelir. Ancak ara dinlenmesi yemekten ve içmekten ibaret ya da bunlarla sınırlı değildir. Bir başka deyişle ara dinlenmesi işçinin çalışmadan geçirdiği bir süre olarak tanımlanmalıdır.
Yasada “sigara molası” diye bir kavram var mı?
Hayır, hemen yukarıda izah ettiğim üzere, İş Kanunu’nda sigara molası diye bir kavram elbette yok. Hatta Kanun’da yemek molası veya çay molası gibi kavramlar da bulunmaz. Bütün bu molaları kapsayan ara dinlenmesi kavramı İş Kanunu’nun kullanmayı tercih ettiği tanımlama olmuştur.
Benzer şekilde işçinin namaz molası hakkını açıkladığım başka bir yazıma şuradan ulaşabilirsiniz: İşçinin namaz kılma hakkı
İşveren sigara içmeyi tamamen yasaklayabilir mi?
Sigara molası konusuna dönmeden önce, işyerinde sigara içmenin tamamen yasaklanıp yasaklanmayacağı hususuna değinmek yararlı olacaktır.
Bu soruya doğrudan evet ya da hayır demek mümkün olmaz; fakat şunu bilmeniz gerekir ki; işverenin sigara kullanımını öylesine ve sırf canı istediği için yasaklaması mümkün olmaz. Sigara her ne kadar sağlığa zararlı bir alışkanlık da olsa işverenin işçinin özel hayatına bu derece müdahale etmesi kabul edilemez.
Buna rağmen; şu yazımda da izah ettiğim üzere, sigara yasağının işin niteliğinden veya güvenliğinden kaynaklanması durumunda geçerli olacağını söyleyebiliriz: https://mustafabaysal.com/isci-isyerinde-sigara-icebilir-mi/
İş sağlığı ve güvenliği gerekçesiyle yasaklar
Sigara yasağının getirilebilmesi için işin niteliğinin bunu gerektirmesi veya güvenlik nedeniyle sigara içmenin tehlike arz etmesi gerektiğini söylemiştim. İşte özellikle yangın, patlama ve benzeri risklerin bulunduğu işyerlerinde işçinin sigara içmesi pekâlâ yasaklanabilir.
Sigara için sık sık dışarı çıkmak fesih sebebi midir?
İşyerinde sigara içmenin serbest olduğu ve fakat kapalı alanda sigara yasağı nedeniyle işçinin sık sık dışarı çıkması gerektiği durumlarda yeni bir sorunla karşılaşmak mümkündür: İşçinin mesai süresinin bir kısmını sigaraya harcaması.
Bu konuda da net bir şey söylemek mümkün olmasa da işçinin işini aksatmasına ve işyerinde düzeni bozmasına neden olacak derecede sık sigara molası vermenin doğru olmadığını ve bu eylemin ağırlığına göre işverenin geçerli nedenle ya da haklı nedenle fesih yapabileceğini söyleyebilirim.
Mesai süresinden çalma ve ücret kesintisi
İşçinin sık sık sigara içmek için mesaisini terk etmesi durumunda işveren tarafından başvurulabilecek bir başka yol da işçinin ücretinden kesinti yapmak olabilir. Uygulamada rastlanabilen bu durumda işveren işçinin sigara içmek için işini bıraktığı süreleri ara dinlenmesi olarak değerlendirmekte ve işçinin çalışma süresinden düşmektedir. İlk bakışta mantıksız görünen bu uygulamanın makul olduğu kanaatindeyim.
Eşitlik ilkesi: “başkasına izin var bana yok” diyen işçi
Sigara molasına çıkamayan veya istediği sayıda çıkamayan işçinin itirazlarından birisi, kendisine verilmeyen sigara molalarının başka işçiye ya da işçilere verilmesi olabilir.
Gerçekten de çeşitli nedenlerle işveren bir işçisine sigara molası vermezken başkasına vermeyi tercih edebilir. İki işçi arasında eşit davranmayan işveren bu nedenle işçisine ayrımcılık tazminatı ödemek zorunda kalabilir mi?
Ayrımcılık tazminatı talebi
Ayrımcılık tazminatı olarak bilinen kavramın İş Kanunu bakımından doğru kullanımı eşit davranma ilkesine aykırılık tazminatıdır.
Adından da anlaşılacağı üzere ayrımcılık tazminatının esas gerekçesi, işverenin işçiler arasında eşit davranmamasıdır; fakat İş Kanunu her türlü eşit davranmamayı değil, belirli sebeplerle eşit davranmamayı tazminatı sebebi kabul etmiştir.
Örneğin işverenin A ve B işçiler arasında sırf işçi A’ya gıcık olduğu için ayrım yapması, A’ya eşit davranmama tazminatı ödemesini gerekmez. Bu ayrımcılığın aynı zamanda İş Kanunu’nun 5’inci maddesinde sayılan “dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere” dayanması gerekir.
İşçinin haklı fesih hakkı doğar mı?
Sigara molası verilmeyen işçinin haklı fesih hakkı doğar mı? Bunun için öncelikle işçiye ara dinlenmesi hakkının kullandırılıp kullandırılmadığına bakılması gerekir.
İşçiye çalışma süresine göre belirlenen ara dinlenmesi süresini kullandıran işveren, İş Kanunu’nun ona yüklediği görevi yerine getirmiş demektir. Bu sürede yemek, içmek, uyumak veya sigara içmek arasında tercih yapması gereken işçinin kendisidir. Haliyle, ara dinlenmesi kullanan işçinin bir de ayrıca sigara molası talep etme hakkı olmayacağından, sigara molası alamadığı için haklı fesih yapma hakkı da olmayacaktır.
SONUÇ
Sigara molası verilmeyen işçinin haklı fesih hakkı olup olmaması, bu işçiye ara dinlenmesi hakkının kullandırılıp kullandırılmadığına bağlıdır.
4 saat ve daha kısa süreli işlerde en az 15 dakika, 4 saatten daha çok ve 7,5 saate kadar (7,5 saat dahil) işlerde en az yarım saat ve 7,5 saatten çok süren işlerde en az 1 saat ara dinlenmesi veren işveren ayrıca sigara molası istenmesi yasal değildir.
İşveren isterse işçisine, yukarıda belirtilen ara dinlenmesi sürelerinden fazla olarak elbette sigara molası verebilir; fakat bu tamamen işverenin takdirine bağlıdır.
İşçinin, sigara molası verilmediği için haklı fesih yapabilmesinin tek bir yolu olabilir ki bu pratikte rastlanması son derece zor bir durumdur; işçi ile işveren arasındaki iş sözleşmesinde işçiye ara dinlenmesi süreleri haricinde sigara içmesi için de ayrıca mola hakkı verileceği kayıt altına alınmışsa ve buna rağmen işçiye bu sigara molası hakkı verilmemişse, evet işçi haklı fesih yapabilecektir.
Son olarak sigaranın sağlığa ne kadar zararlı olduğunu ve sigarayı bırakmak isteyenlere ücretsiz destek verildiğini hatırlatmak isterim: https://birakabilirsin.org/
