İşveren tarafından işçisine ödenen ücret dışına başkaca menfaatler sağlaması mümkündür. Giyim yardımından yol yardımına kadar birçok farklı kalemde ekstra ödemeler işçiye yapılabilir. Bu ek menfaatlerden birisi de işçiye belirli dönemlerde ödenen primlerdir. Peki, ama işverenin yılbaşında promosyon veya prim ödeme zorunluluğu var mı?
İşverenin işçiye prim ödemesi
Prim kavramı çalışma hayatında iki farklı anlamda kullanılır. Bunlardan ilki, işçinin yaptığı satış veya gerçekleştirdiği iş üzerinden ödül alması anlamındadır. Burada işçi belirli bir miktar satış yapmakta ve satışına göre belirlenen oranlarda ek ücret almakta ya da işçi üretim yapmakta ve yaptığı üretimin belirli bir miktara ulaşması durumunda yine ek ücret almaktadır.
Çalışma hayatında primin ikinci anlamı ise, işçiye işveren tarafından karşılıksız olarak yapılan ödemedir. Kurban bayramı primi, Ramazan bayramı primi ya da yılbaşı primi gibi isimlerle anılan bu prim türünde işveren, işçisine karşılıksız olarak bir tarihe ya da güne mahsus olmak üzere adeta yardımda bulunmaktadır.
Yılbaşında çalışana ikramiye
Yılbaşında promosyon ya da prim konusunu izah etmeden önce, muhtemel bir yanlış anlamayı da bertaraf etmek doğru olur. Yılbaşında fiilen çalışan işçinin hak ettiği ücret ile işçiye sırf yılbaşı olduğu için ödenen ücret farklı kavramlardır.
İlkinde işçi İş Kanunu’nun ulusal bayram ve genel tatil günlerinden saydığı bir gün olan 1 Ocak tarihinde çalışmış ve bu nedenle yine İş Kanunu’nun öngördüğü genel tatil ücretine hak kazanmıştır. Bu ücret, işçinin o günkü çalışmasının karşılığı olan ekstra bir günlük ücreti ifade eder ve işverenin bu çalışmanın karşılığını ödeyip ödememe konusunda bir tercih hakkı bulunmaz.
İkinci ise yılbaşında çalışsın ya da çalışmasın, işçiye ödenen ikramiyeyi ifade eder ki, yazımının konusu olan prim ya da promosyon da budur.
Yılbaşı ikramiyesi vermek zorunlu mu?
Bir işçiye herhangi bir ödemenin yapılmasının zorunlu olup olmadığını merak ediyorsanız, bakmanız gereken esasen 3 doküman ve 1 uygulama bulunur:
- 4857 sayılı İş Kanunu
- İş sözleşmesi
- Toplu iş sözleşmesi
- İşyeri uygulaması
Bu üç dokümandan İş Kanunu her işçi için geçerliyken, iş sözleşmesinin bazen düzenlenmediği ve toplu iş sözleşmesinin de her işyerinde bulunmadığı bir gerçektir.
İş Kanunu’na göre işçiye yılbaşı ikramiyesi, primi ya da promosyonu ödemek zorunlu değildir. Haliyle ilk olarak iş sözleşmesinin kontrol edilmesi gerekir. Burada, işçiye yılbaşında ikramiye ödeneceğine dair hüküm varsa, yılbaşı ikramiyesinin elbette ödenmesi gerekir.
Yine benzer şekilde, toplu iş sözleşmesinde işçiye yılbaşı ikramiye ödeneceğine dair hüküm varsa, işçi yılbaşı ikramiyesini yine hak edecektir.
Ayrıca hiçbir dokümanda yer almamasına rağmen işveren tarafından işçilerine yılbaşı ikramiye adı altında bir ödeme her sene yapılıyorsa, bu ödeme işyeri uygulaması haline gelmiş demektir ve işçi için kazanılmış hak olarak kabul edilir.
SONUÇ
İşverenin yılbaşında promosyon veya prim ödeme zorunluluğu var mı? Bu sorunun cevabı, çeşitli senaryolara göre farklılık arz edecektir. Aşağıdaki durumlarda işçiye yılbaşı ikramiyesi ödemek zorunlu olacaktır:
- İş sözleşmesinde yılbaşı ikramiyesi ödeneceğine dair hüküm bulunması
- Toplu iş sözleşmesinde yılbaşı ikramiyesi ödeneceğine dair hüküm bulunması
- İşyerinde süregelen yılbaşı ikramiye ödeme uygulamasının olması ve bunun işyeri uygulaması haline gelmiş olması
Bu üç durum haricinde işverenin işçisine yılbaşı primi ya da ikramiyesi ve benzeri bir ödeme yapması gerekmez; çünkü İş Kanunu’nda öngörülmüş böyle bir ödeme türü yoktur.
Bir soru bir cevap:
İkramiye maaştan sayılır mı?
İkramiye, işçinin halihazırda hak edeceği maaştan farklı kalem bir ödemedir ve maaşa dâhil değildir. Ancak teknik olarak maaş da ikramiye de fazla mesai de ücrettir. Bir başka deyişle ikramiye maaşa dahil değildir; ancak iş hukuku bakımından maaş niteliğinde bir ücret ödemesidir.
