Fazla mesai ücretinde zamanaşımı ne zaman başlar?

İşçi ile işveren arasındaki iş ilişkisi sona erdiğinde, taraflar her zaman mutlu ayrılmaz. Özellikle işçi tarafının işverenden henüz alamadığı bazı alacakları olabilir ki; bunların önemlilerinden birisi de fazla çalışma ya da fazla mesai ücreti olsa gerekir. Peki, ama fazla mesai ücretinde zamanaşımı ne zaman başlar?

İş Kanunu kapsamında 5 yıllık zamanaşımı

4857 sayılı İş Kanunu, ücretlerde zamanaşımını 5 yıl olarak belirlemiş ve bu durumu 32’nci maddede kayıt altına almıştır.

Zamanaşımı, bilindiği üzere, geçmesiyle birlikte alacağın halen talep edilebildiği; ancak borçlunun zamanaşımını defini öne sürmesi durumunda, alacağı ortadan kaldıran bir hukuki durumdur.

Haliyle işçi ya da işveren, karşı taraftan bir alacağı olduğunda, bunu zamanaşımı süresi içinde talep etmeye dikkat etmelidir. İş Kanunu’ndaki zamanaşımı sürelerini genel olarak ele aldığım bir yazıma şuradan ulaşabilirsiniz: https://mustafabaysal.com/is-kanununda-yeni-zamanasimi-sureleri/

Ücret alacaklarında muacceliyet kavramı

İş Kanunu’na tabi bir işçi önce çalışır ve sonra ücretini alır. İş Kanunu’nun 32’nci maddesine göre; ücret en geç ayda bir ödenir. İş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir.

Uygulamada ise işyerlerinin neredeyse tamamında ücret aylık olarak ödenir. Ücret ödeme günü ilk olarak iş sözleşmesiyle belirlenmiş olabilir. Örneğin işçinin çalıştığı ayı takip eden 3’üncü gün olarak belirlenebilir.

Veya ücret ödeme günü iş sözleşmesiyle belirlenmez ve fakat işyerinin ücreti çoğu zaman ödediği bir gün vardır.

İşte ister iş sözleşmesiyle belirlenmiş olsun, ister işyeri uygulamalarıyla ortaya çıkmış olsun, işçinin ücret ödeme günü geldiğinde, işçinin alacağı da muaccel olur.

Zamanaşımı süresinin başlangıç anı

İşte zamanaşımı süresinin başlangıç anı da bu ücret ödeme günü olur. Çünkü işçinin ücretinin en geç o gün ödenmesi gerekir ve o günü takip eden gün de zamanaşımı süresi başlar.

Fazla çalışmanın yapıldığı ayın sonu

Eğer işçi için belirlenmiş bir ücret ödeme günü yoksa, bu durumda zamanaşımı, fazla mesainin yapıldığı ayı takip eden ayın ilk günü işlemeye başlar.

Bu durum bir Yargıtay kararında şöyle ifade edilmiştir:

“… Bu durumda Mayıs 2005 ayı fazla çalışma alacağının takip eden ayın peşin olarak ödenen ücreti ile birlikte 1 Haziran 2005 tarihinde ödenmesi gerekir. Sözü edilen aya ait fazla çalışma alacağı daha önce muaccel olmadığından zamanaşımı başlangıcı da takip eden aybaşı olmalıdır…” (9 Hukuk, 2014/2037 K.).

İş sözleşmesinin devam etmesinin süreye etkisi

Burada yaşanabilecek en büyük yanılgı, iş sözleşmesi devam ettiği müddetçe, fazla çalışma alacaklarının da zamanaşımına uğramayacağını zannetmektir. Bu yanlış inanıştaki işçi, iş akdi sona erdikten sonra 5 yıllık zamanaşımının başlayacağını zanneder. Halbuki, bu durum fazla mesai ücreti için değil, yıllık izin ücreti için geçerlidir.

Yıllık izin alacağından farkı ve ayrımı

Yıllık izin ücreti, işçinin hak edip de kullanamadığı ve biriken yıllık izinlerine karşılık gelen ücreti olup ancak iş akdi sona erdiğinde ortaya çıkar. İşçinin içeride birikmiş 100 günlük yıllık izni olsa, iş akdi sona erdiğinde bunun tamamının ücretinin işçiye, son ücreti üzerinden, ödenmesi gerekir.

Yıllık izin ücreti, iş akdi sona erdiğinde muaccel olduğundan, zamanaşımı da iş sözleşmesi sona erince başlar.

Hâlbuki fazla mesai ücreti alacağı, fazla mesai yapılan ayı takip eden ayın ilk günü muaccel olur ve zamanaşımı da bu gün başlar.

Bir başka deyişle; işçinin işyerindeki fazla mesai alacaklarının, ilk 5 yıldan sonra, her yıl bir senesini yitirdiğini söyleyebiliriz. İşçi işyerinde isterse 20 yıl çalışsın, ancak son 5 senenin fazla mesai ücretlerini alabilecektir.

SONUÇ

Fazla mesai ücretinde zamanaşımı ne zaman başlar? İşçinin fazla mesai yaptığı ayı takip eden ayın ilk günü başlar ve 5 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (İşçinin ücret ödeme günü belliyse ve sabitse, örneğin her ayın 5’i gibi, kanaatimce o gün yani örneğimizdeki 5’inci günün geçmesiyle birlikte başlar).

İşçi işyerinde ne kadar uzun süredir çalışıyor olursa olsun, ancak son 5 yılının fazla mesai ücreti zamanaşımına uğramaz ve öncekiler uğrar.

Örneğin 9 sene önce üç ay üst üste fazla çalışma yapan ve fazla çalışma ücreti ödenmeyen işçi, işten ayrıldığında bu fazla çalışma ücretini alabileceğini düşünüyorsa, yanılıyordur. Unutmayın, işyerinde 5 yılınızı doldurduysanız ve 5 yıldan önceye ait fazla çalışma cüreti alacaklarınız varsa, geçmiş olsun, bunlar zamanaşımına uğramış demektir.

Sıkça sorulan sorular (SSS)