Üst düzey yönetici, diğer çalışanlara göre hem yetki ve sorumluluk hem de ücret bakımından daha farklı çalışanı ifade eder. Üst düzey yönetici de elbette haftalık kırkbeş saatin üzerinde çalışabilir. Peki ama üst düzey yönetici fazla mesai ücreti alabilir mi?
Üst düzey yönetici fazla mesai ücreti alabilir mi?
Fazla çalışma ücreti, işçinin, genel olarak haftalık çalışma süresi olan 45 saatin üzerinde çalıştığı zaman hak ettiği bir ücret türüdür. İşçi fazla çalışma yaptığında, normal saatlik ücretinin bir buçuk katı ücreti hak etmektedir.: https://mustafabaysal.com/fazla-calisma-nedir-fazla-calisma-ucreti-nasil-hesaplanir/
İş Kanunu hükümleri bütün işçileri kapsamakla birlikte, özellikle Yargıtay kararlarına baktığımızda, Yargıtay’ın bir takım içtihatlarla uygulamaya yön verdiğini görüyoruz. Bunlardan birisi de üst düzey yöneticilerin fazla çalışmasıdır.
Üst düzey yönetici kimdir?
Bu kavram çok somut olmamakla birlikte, üst düzey yöneticinin işyerini ya da işletmeyi yönettiğini, işyeri hakkında söz sahibi olduğunu, ücretinin diğer işçilere göre yüksek olduğunu galiba herkes kabul edecektir.
Yargıtay da üst düzey yöneticiyle ilgili olarak bazı kriterler ortaya koymuştur. Bunları şu şekilde sıralayabiliriz:
- Görevini yürütürken, üstünde ve kendini denetleyecek bir amirinin olmaması
- İşyerinde çalışma saatlerini kendisinin belirlemesi
Üst düzey yönetici araştırması nasıl yapılmalıdır?
Bir kişinin işyerinde üst düzey yönetici olduğu iddia ediliyorsa, mahkemece şu hususlar araştırılmakta ve bu araştırmanın sonucuna göre fazla çalışma ücreti hak edilip edilmediğine karar verilmektedir.
- Bu kişiye talimat veren başka bir kişi, organ ya da kurul var mı?
- Bu kişiye fazla çalışma yapması için talimat verilmiş mi?
- Bu kişi mesaisini kendisi mi belirlemektedir?
- İşyeri organizasyon şemasında bu kişi nerede duruyor?
- Görev tanımlamaları ya da talimatname veya yönetmeliklerde bu kişinin görev tanımıyla ilgili neler var?
- Diğer çalışanlar (tanıklar) bu konuda ne diyor?
Yargıtay kararlarında üst düzey yöneticinin fazla mesai hakkı
Aşağıdaki Yargıtay kararları, üst düzey yöneticinin fazla mesai hakkı konusunu daha rahat anlamanızı sağlayacaktır:
“… İşyerinde üst düzey yönetici konumda çalışan işçi, görev ve sorumluluklarının gerektirdiği ücretinin ödenmesi durumunda, ayrıca fazla çalışma ücretine hak kazanamaz. Bununla birlikte üst düzey yönetici konumunda olan işçiye aynı yerde görev ve talimat veren bir başka yönetici ya da şirket ortağı bulunması halinde, işçinin çalışma gün ve saatlerini kendisinin belirlediğinden söz edilemeyeceğinden, yasal sınırlamaları aşan çalışmalar için fazla çalışma ücreti talep hakkı doğar. O halde üst düzey yönetici bakımından şirketin yöneticisi veya yönetim kurulu üyesi tarafından fazla çalışma yapması yönünde bir talimatın verilip verilmediğinin de araştırılması gerekir. İşyerinde yüksek ücret alarak görev yapan üst düzey yöneticiye işveren tarafından fazla çalışma yapması yönünde açık bir talimat verilmemişse, görevinin gereği gibi yerine getirilmesi noktasında kendisinin belirlediği çalışma saatleri sebebiyle fazla çalışma ücreti talep edemeyeceği kabul edilmelidir.
Somut uyuşmazlıkta, Mahkemece davacı üst düzey yönetici kabul edilerek fazla çalışma alacağı talebi red edilmiştir.
Dosyadaki bilgi ve belglere göre davacı İstanbul İdari İşler Müdürü olarak ve İnsan Kaynakları Koordinatörüne şekilde bağlı şekilde çalışmıştır. Yine tanık anlatımlarına göre Yönetim Kurulu Başkanı işyerinden ayrılmadan davacı da işten ayrılmamış ve belirli mesai saatleri içinde çalışmıştır. Bu durumda mesaisini kendisinin belirlediği söylenemez.
Davacı mesaisini kendisi belirleyen üst düzey yönetici konumunda olmadığından Mahkemece dosyadaki mevcut delillere göre davacının fazla çalışma alacağı olup olmadığı belirlenmesi gerekirken hatalı değerlendirme ile talebin reddi isabetsiz olup kararın bu nedenle bozulması gerekmiştir…” (9 Hukuk, 2019/4074 K.)
“… İşyerinde üst düzey yönetici konumda çalışan işçi, görev ve sorumluluklarının gerektirdiği ücretinin ödenmesi durumunda, ayrıca fazla çalışma ücretine hak kazanamaz. Bununla birlikte üst düzey yönetici konumunda olan işçiye aynı işyerinde çalışan, görev ve talimat veren bir başka yönetici bulunması halinde işçinin çalışma gün ve saatlerini kendisinin belirlediğinden söz edilemeyeceğinden, yasal sınırlamaları aşan çalışmalar için fazla çalışma ücreti talep hakkı doğar.
Somut uyuşmazlıkta davacının davalılara ait kitabevi ve Kafede muhasebe yöneticisi olarak çalıştığı noktasında uyuşmazlık bulunmamaktadır. Mahkemece tanık beyanları doğrultusunda hesaplanan fazla çalışma ücreti hüküm altına alınmış ise de, davacının üst düzey yönetici konumunda çalışan olup olmadığı, mesaisinin nasıl belirlendiği, fazla çalışma yapması yönünde davacıya bir talimatın verilip verilmediği hususunda yeterince araştırma yapılmadığı tespit edilmektedir. Öncelikle gerekirse tanıklar da yeniden dinlenmek suretiyle davacının üst düzey yönetici konumunda olup olmadığı ve mesaisini kendisinin belirleyebilme yetkisinin bulunup bulunmadığı tereddüde yer vermeyecek şekilde açıklığa kavuşturulmalı, bu araştırmanın sonucuna göre dosya kapsamındaki tüm deliller bir arada yeniden değerlendirilmek suretiyle davacının fazla çalışma alacağına hak kazanıp kazanmadığı noktasında bir sonuca varılmalıdır…” (22 Hukuk, 2019/907 K.)
Üst düzey yönetici fazla çalışma yapar mı?
İşte yukarıda bahsedilen kriterlere ve Yargıtay kararlarına göre bir işçi değerlendirildiğinde; bu işçinin mesaisini kendisinin belirlediği, onu denetleyen bir üst amirinin olmadığı, kendisine mesai yapmasını söyleyen bir kurul vb. organ olmadığı anlaşıldığında fazla çalışma açısından sonuç farklılaşmaktadır.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre; görevinin ve sorumluluğunun gerektirdiği ücret ödeniyorsa, üst düzey yönetici ayrıca fazla çalışma ücretine hak kazanamamaktadır. Görevin ve sorumluluğun gerektirdiği bu ücret ise her olayda tek tek değerlendirilmeli ve somut verilerle bir karara varılmalıdır.
İşveren vekili fazla mesai alır mı?
İşveren vekilinin ne anlama geldiğini şu yazımda izah etmiştim: İşveren vekili kimdir?
Bu yazıdan da görüleceği üzere işveren vekili, işveren adına hareket eden ve işin, işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kimsedir.
Fazla mesai açısından işveren vekili kavramının hiçbir önemi yoktur. Bir başka deyişle işveren vekili, eğer yazıda belirtilen şartları taşıyan bir üst düzey yöneticisi ise fazla mesai hak etmeyecektir. Unvanı işveren vekili olan bir başkası ise, yazıda belirtilen üst düzey yönetici şartlarını taşımadığı müddetçe fazla mesai hak edecektir.
SONUÇ
Unvanı ister müdür olsun isterse genel müdür ya da CEO, bir işçinin İş Kanunu ve fazla mesai açısından üst düzey yönetici kabul edilmesin en önemli iki şartı; işçinin mesaisini kendisinin belirlemesi ve görevleriyle sorumluluklarının gerektirdiği ücreti alıyor olmasıdır.
Bu kapsamda; mesai yapmasını talep eden amiri olmayan, kendi mesaisini kendisi belirleyebilen ve görevi ile sorumluluğunun gerektirdiği ücreti alan bir üst düzey yöneticinin ayrıca fazla mesai ücreti alma hakkı bulunmamaktadır.
Üst düzey yöneticinin fazla mesai hakkı ile ilgili sık sorulan sorular:
Üst düzey yönetici kime denir?
Üst düzey yönetici; görevini yürütürken, üstünde ve kendini denetleyecek bir amiri olmayan ve işyerinde çalışma saatlerini kendisi belirleyen çalışanı ifade eder.
Orta düzey yöneticinin fazla mesai hakkı var mı?
Ne İş Kanunu’nda ne de Yargıtay kararlarında “orta düzey” ya da “orta üst düzey” yönetici diye bir kavram olduğu için, yazıdaki kriterleri taşıyan bir çalışan üst düzey yönetici olarak kabul edilecek; aksi takdirde başkaca bir sıfatı haiz olmayacaktır.
Yöneticiye fazla mesai ödenir mi?
Elbette, yöneticiye de diğer işçiler gibi fazla çalışma ücreti ödenir; ancak bu yönetici mesaisini kendisi belirliyorsa, onu denetleyen bir üst amiri yoksa, kendisine mesai yapmasını söyleyen bir kurul vb. organ bulunmuyorsa bu yönetici artık üst düzey yönetici olarak kabul edilir ve ona fazla mesai ücreti ödenmez.
Genel müdür fazla mesai alır mı?
Bir kimsenin unvanının genel müdür olması, ona fazla mesai ödenmeyeceği anlamına gelmez. Ancak unvanı genel müdür olan bu kimse yazıda belirtilen şartları taşıyorsa, örneğin çalışma saatlerini kendi belirliyorsa, onu denetleyen bir amiri yoksa ya da ondan fazla mesai yapmasını isteyen üst organ vs. yoksa, bu genel müdür fazla mesai ücreti hak etmez. Aksi takdirde, genel müdür unvanı, fazla mesai hak etmeye asla engel olmaz.
