İşveren tarafından kendisine sağlanan aracı kullanırken hem trafik kurallarına dikkat etmesi gereken hem de işyerinin kendisine teslim ettiği aracı en iyi şekilde muhafaza etmesi gereken işçinin bazı yükümlülükleri vardır. İşçi şirket aracını bir arkadaşına ya da ailesinden birine kullandırabilir mi?
İçindekiler
İşçiye sağlanan şirket aracı
Bazen işçiye ek bir menfaat sağlanması amacıyla, bazen de işçinin işinin gereği olduğu için; işveren tarafından işçiye motorlu bir araç tahsis edilebilir.
Örneğin üst düzey bir şirket çalışanına, maaşına ek bir menfaat olması için, işe gelip gitmesi ve hususi işlerinde kullanması için otomobil tahsis edilebileceği gibi; bir ilaç firması tarafından, ilaç mümessili olarak görev yapan işçisine görevini yerine getirebilmesi için otomobil verilmiş de olabilir.
Ayrıca bu şirket aracının illa otomobil olması gerekmez; işin ve görevin niteliğine göre, motosikletten kamyonete kadar tüm araçlar bu kapsamda değerlendirilecektir.
Şirket aracı kullanım protokolü
Bir çalışana şirket aracı tahsis edildiğinde, bunun kullanımına dair kuralların yer aldığı bir protokol çoğu zaman düzenlenir ve işçiye tebliğ edilir. Bu protokolün düzenlenmediği durumlarda genel kurallara göre bir sonuca varmak gerekecekken, protokol olduğunda buna göre sonuca varılması elbette gerekecektir.
Şirketin araç kullanım protokolünde çoğu zaman bu aracı kimin ya da kimlerin kullanabileceği açıkça yazar. Şirket bazen yalnızca işçinin aracı kullanmasına izin verirken bazen işçinin aile fertlerini ya da arkadaşlarını de listeye dâhil edebilir.
Şirket aracını işçinin haricinde kimlerin kullanabileceği belirtildiğinde, bunun hangi şartlar altında olabileceği de protokole ilave edilebilir. Örneğin işçinin hasta olması, alkollü olması ve benzeri durumlarda başkalarının aracı kullanmasına müsaade edilebilir.
Şirket aracını başkasının kullanması
Şirket aracını kimin kullanabileceğini merak eden varsa, bakması gereken ilk yer bu araç kullanım protokolü olmalıdır. Bunun dışında başkaca bir isimle başka bir metin varsa, bu metin de aynı şekilde tetkik edilmelidir.
Bu protokolde ya da metinde şirket aracını işçiden başka kimin kullanabileceği açıkça yazıyorsa, o zaman aracı yalnızca bu kimselere kullandırmak gerekir.
Eğer protokolde ya da metinde, şirket aracını kimlerin kullanamayacağı yazılmışsa, bu kimselere kullandırmamak gerekir.
Yine protokolde ya da metinde, şirket aracının hangi hallerde ve kimlere kullandırılabileceği yazmıyorsa, ancak o hallerde ve o kimselere kullandırmak gerekir.
Şirket aracı kullanma talimatı yoksa!
Ortada bir protokol, talimat ya da metin olmayabilir. Bunu nasıl anlamak gerekir: Şirket aracını isteyen herkesin kullanabileceği mi yoksa hiç kimsenin kullanamayacağı mı?
Burada öncelikle işyeri uygulaması devreye girer ve pratikte uygulanmakta olan temel kurallar varsa, bunlar kapsamında hareket edilebilir. Ancak yine de tedbiren, böyle bir durumda şirket aracının başkasına kullandırılmaması daha doğru olacaktır.
Şirket aracının başkasına kullandırılması ile ilgili Yargıtay ne diyor?
Aşağıdaki Yargıtay kararında görülmektedir ki; alkollü olduğu için şirket aracını kullanmak istemeyen ve bu nedenle aracı arkadaşının sürmesine izin veren işçi, aracın kaza yapması neticesinde tazminatsız işten çıkarılmış ve yüksek mahkeme de bunu haklı bulmuştur; çünkü araç prosedüründe aracı kullanabilecek şahıslar arasında “arkadaş” yoktur:
“… Mahkemece kabul gerekçesinde, davacının kendi zimmetinde olan aracı şirket çalışanı olmayan arkadaşına verdiği ve sonrasında kaza meydana geldiği, araç prosedüründe zorunlu hallerde aracın zimmetli olduğu kişi aracın içinde olması şartı ile aracı çalışanın eşinin de kullanabileceği belirtilmişse de, eş dışında başka bir kişi olabileceği şeklinde bunun genişletilemeyeceği, savunmasında belirttiği şekilde o gün alkol aldığı ancak işverene daha önce bildirmediği vertigo rahatsızlığını ileri sürerek aracı arkadaşına kullandırttığı, davacının davranışının sadakat borcuna aykırı olduğu, davacının kendi zimmetine özgülenen aracı bir başka şahsa vermesi ve akabinde maddi hasarlı kazanın meydana gelmesi olayı sonucu davacının iş sözleşmesinin feshinin haklı nedene dayandığı anlaşıldığından davanın reddi yerine kabulü hatalıdır…” (9 Hukuk, 2017/6875 K.).
SONUÇ
Şirket aracının kural olarak, kime tahsis edilmişse onun tarafından kullanılması gerekir. Yine de işçinin bizzat araba kullanamayacağı durumların olması da hayatın bir parçasıdır.
Burada devreye iki temel husus girer. İlk olarak; eğer bir araç prosedürü ya da protokolü varsa ve burada aracı hangi durumlarda kimlerin kullanabileceği yazıyorsa, bu kurallara sıkı sıkıya uymak gerekir.
Eğer araç kullanım talimatı yoksa kanaatimce ancak makul ve objektif gerekçeler varsa aracı başkasına kullandırmak gerekir. Örneğin işçinin hastalanması ya da arıza yapan aracın bir uzmanı tarafından bir yerden başka bir yere taşınması gibi kabul edilebilir gerekçeler olması gerekir. İşçinin görevi gereği değilse, alkollü olduğu için aracı başkasına vermesi bile tartışma konusu olacaktır.
Öyle ya da böyle, kurallara aykırı şekilde şirket aracını başkasına kullandırdığı tespit edilen işçinin iş akdi, İş Kanunu’nun 25/II-e maddesi kapsamında haklı nedenle derhal feshedilebilecek ve işçi böylece kıdem tazminatı hakkını da kaybedecektir.
Bir soru bir cevap:
Şirket aracını eşim kullanabilir mi?
Sorunun cevabı hem kolay hem zordur. Eğer bir araç kullanım talimatı varsa ve burada eşin de şirket aracını kullanabileceği yazıyorsa, elbette kullanabilir. Böyle yazılı bir talimat yoksa işçinin işverenine bu hususu sorması ve ona göre hareket etmesi en doğrusu olacaktır.
