Bir personelin niteliğini artıran, ona değer katan özelliklerinin ayrıca ödüllendirilmesi beklenen bir durumdur. Çalışanı diğerlerinden ayıran sertifikalar, diplomalar ya da belgeler özel sektörde önem arz eder ve çalışanın kariyer ilerlemesinde fayda sağlar. Bu özelliklerden birisi de yabancı dil bilgisidir. Peki, ama özel sektörde yabancı dil tazminatı ödenmesi zorunlu mu?
İçindekiler
Kamuda dil tazminatı vs. özel sektör uygulaması
Özel sektörde yabancı dil tazminatı konusuna girmeden önce kamudaki duruma bakmak yararlı olabilir. Çalışana sağlanan imkânlar bakımından, özellikle beyaz yakalılar söz konusu olduğunda, kamudan daha ileride olan özel sektör bu konuda daha gri bir alanda yer alır.
Çünkü kamuda görev yapan memurlar için, miktarı az da olsa, sabit ve somut bir yabancı dil tazminatı rejimi vardır: https://mustafabaysal.com/yabanci-dil-tazminati-hakkinda-her-sey/
Yukarıdaki bağlantıda yer alan makalemde izah ettiğim üzere; kamuda çalışan memurlar, ilgili sınavlardan gerekli puanları aldıkları takdirde 2026 yılı için her ay 482,07 TL ile 1.790,54 TL arasında değişen tutarlarda yabancı dil tazminatı alır.
Özel sektör çalışanları teknik olarak işçi olduklarından 4857 sayılı İş Kanunu’na tabidir ve İş Kanunu’nda işçilerin yabancı dil seviyelerine göre ekstra ücret almalarını gerektiren genel bir hüküm bulunmaz.
Özel sektörde yabancı dil tazminatı ve dil farkı ödemesi
O zaman, özel sektörde yabancı dil tazminatı veya dil farkı ödemesi olmaz mı? Elbette olabilir ama bu tamamen işçi ile işveren arasındaki anlaşmaya bağlıdır.
Kanuni bir zorunluluk yoktur, sözleşme serbestisi vardır
Bir başka deyişle; işçiye yabancı dil tazminatı ödenmesi için kanuni bir zorunluluk bulunmazken, iş sözleşmesinde öngörülmesi halinde ödenmesi de pekala mümkündür.
“Eşit iş için eşit ücret” ilkesi ve yabancı dil
Özel sektörde yabancı dil tazminatı ile ilgili uygulamada karşılaşılan sorunlardan birisi, aynı işyerinde çalışan işçilerden birisi dil tazminatı alırken bir başkasının almamasıdır.
Benzer ve hatta aynı görevi yapan, üstelik dil tazminatı alabilecek derecede yabancı dil de bilen iki çalışandan birisinin bunu alıp diğerinin almaması, muhtemelen iş sözleşmelerindeki farktan kaynaklanır. İşçilerden birisi işe girerken dil tazminatını pazarlık konusu yapmış ve sözleşmesine bunu ekletmişken; diğerinin işe giriş aşamasında bu konu gündeme gelmemiş olabilir.
Aynı işi yapan iki kişiden dil bilenin fazla alması ayrımcılık değildir
İlk bakışta böyle bir farkın ayrımcılık olduğu zannedilebilir. İki işçi aynı işi yaptığına ve aynı yabancı dili bildiğine göre neden farklı maaş alsın? Bu ayrımcılık olmaz mı?
İş Kanunu bakımından ayrımcılık ve eşit davranma borcu her sebepten meydana gelebilecek bir husus değildir: https://mustafabaysal.com/esit-davranma-ilkesine-aykirilik-tazminati/
Yukarıdaki yazımda izah ettiğim üzere; işçiler arasında bir ayrım yapılması halinde bile bunun ilgili kanun maddesinde geçen sebeplerden kaynaklanması gerekir. İki işçi arasında sırf ücret farkı olması, işverenin ayrımcılık yaptığı anlamına gelmez.
İş ilanında vaat edilen dil tazminatının ödenmemesi
İş ilanında yabancı dil tazminatı ödeneceği açıkça yer almasına rağmen işçiye bunun ödenmemesi durumunda, iki farklı senaryoya göre bir sonuca varmak gerekir.
Eğer iş ilanında işçiye dil tazminatı ödeneceği yazılmış, işçiyle yapılan iş sözleşmesinde de buna yer verilmişse, elbette işçiye bu ücretin ödenmesi gerekir.
Eğer iş ilanında dil tazminatı ödeneceği belirtilmişse ve fakat iş sözleşmesinde böyle bir hüküm yoksa ve işçi bir müddet de tazminat almadan çalışmaya devam etmişse, kanaatimce artık işçinin yabancı dil tazminatı alma hakkı olduğundan bahsedilemez.
İş şartlarının uygulanmaması (dil tazminatı ödenmemesi) nedeniyle haklı fesih
Öyle ya da böyle, işçi yabancı dil tazminatı alıyorsa ve işveren bunu ödemekten vazgeçerse ne olur? Bu durum İş Kanunu bakımından çalışma koşullarında esaslı değişiklik olarak kabul edilir ve Kanun’un 22’nci maddesine göre; işveren, iş sözleşmesiyle veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir. Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından 6 işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz.
Yukarıda belirtilen prosedürü işletip işçinin yazılı kabulünü almadan veya bu prosedürü hiç işletmeden işçinin almakta olduğu yabancı dil tazminatı kesilirse, işçinin İş Kanunu’nun 24/II-f maddesi kapsamında haklı nedenle derhal fesih yapma hakkı olacaktır.
Bir Yargıtay kararında; Çalışma koşullarının değiştirilmesinin aynı zamanda koşullarının uygulanmaması anlamına geldiği, Yasanın 24 üncü maddesinin (II-f) bendinde belirtilen halin, işçinin haklı fesih nedenleri arasında sayıldığı belirtilmiş ve ödenmekte olan dil tazminatının ödenmemeye başlanmasının iş koşullarında esaslı değişiklik niteliğinde olduğu, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesi gereğince dil tazminatının ödenmeyeceği yazılı olarak davacıya bildirilmediği, davacı tarafından da altı işgünü içinde yazılı olarak dil tazminatının ödenmemesinin kabul edilmediği, bu nedenle dil tazminatının ödenmemesi şeklindeki iş koşulu değişikliğinin davacıyı bağlamayacağı ifade edilmiştir (9 Hukuk, 2016/5260 K.).
Yabancı dil tazminatı kıdem tazminatı hesabına (giydirilmiş ücret) dâhil midir?
Yabancı dil tazminatı, kıdem tazminatı hesabına elbette dâhildir; çünkü kıdem tazminatı hesabında giydirilmiş brüt ücret esas alınır ve işçiye ücreti dışında sürekli ödenen, yabancı dil tazminatı gibi diğer gelir kalemleri de giydirilmiş ücret içinde yer alır.
SONUÇ
Yabancı dil tazminatı özel sektörde zorunlu mu? Hayır, işçiye yabancı dil bilgisinden dolayı dil tazminatı ödenmesi kanuni bir zorunluluk değildir.
Ancak iş sözleşmesinde işçiye yabancı dil tazminatı ödeneceğine dair hüküm varsa veya işyerinde geçerli toplu iş sözleşmesinde benzer bir hüküm bulunuyorsa, işçiye yabancı dil tazminatı ödenmesi gerekir.
Özel sektörde yabancı dil tazminatının miktarını ise işçi ile işveren arasındaki anlaşma veya toplu iş sözleşmesi belirler.
YDS’den TOEFL’a kadar hangi sınav sonuçlarının, diplomaların veya sertifikasyonların yabancı dil tazminatı ödenmesini gerektireceğini de yine her işyerinin kendi sistemi ve işçi ile olan anlaşma ortaya koyacaktır.
