Devlet Memurları Kanunu

Devlet memuru ve eşi ticaret yapabilir mi?

Bilindiği üzere memurun ticari kazanç sağlayacak faaliyet yürütmesi genel kural olarak yasaktır. Ancak memurun aile fertlerinin de aynı yasağa tabi olup olmadığı merak edilebilir. Bu yazımda, memurun ve eşinin ticaret yapması başta olmak üzere, aile fertlerinin ticari faaliyetlerine ilişkin kuralları ortaya koyacağım. Birlikte bakalım; memur ticaret yapabilir mi? Memurun eşi ticaret yapabilir mi?

Memurun ticaret yapması

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun memura yasak faaliyetleri düzenleyen maddelerinden birisi olan 28’inci maddesinde, memurun ticari faaliyet yürütmesine dair sınırlamalar belirlenmiştir. Bu maddeye göre memurlar;

  • Türk Ticaret Kanununa göre (Tacir) veya (Esnaf) sayılmalarını gerektirecek bir faaliyette bulunamaz
  • Ticaret ve sanayi müesseselerinde görev alamaz, ticari mümessil veya ticari vekil olamaz.
  • Kollektif şirketlerde ortak olamaz
  • Komandit şirkette komandite ortak olamaz. (Görevli oldukları kurumların iştiraklerinde kurumlarını temsilen alacakları görevler hariç).
  • Mesleki faaliyette veya serbest meslek icrasında bulunmak üzere ofis, büro, muayenehane ve benzeri yerler açamaz
  • Gerçek kişilere, özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir iş yerinde veya vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışamaz.

Göreceğiniz üzere; maddede memurun yalnızca ticaret yasağı değil, aynı zamanda kazanç getirici diğer bazı faaliyetleri de yasaklanmıştır.

Memurun eşinin ticaret yapması

Devlet memurunun eşinin ticaret yapması, genelde iki açıdan merak edilir. Bunlardan ilki; memurun eşinin gerçekten de bir ticari faaliyet yürütecek olması iken, ikincisi memurun eşi üzerine açacağı bir işyerinde ticari faaliyet yürütecek olmasıdır.

Aslında iki faaliyet de yasal olarak aynı kapıya çıksa bile ikinci tür ticari faaliyetin tespit edilmesi halinde sonuçlar değişebilecektir.

Hemen yukarıda yer verdiğim 28’inci maddede, memurun aile fertlerine dair şöyle bir hüküm yer alır: “Eşleri, reşit olmayan veya mahcur olan çocukları, yasaklanan faaliyetlerde bulunan memurlar bu durumu 15 gün içinde bağlı oldukları kuruma bildirmekle yükümlüdürler”.

Bu hükümden de anlaşılacağı üzere; memurun eşi ya da çocukları için getirilmiş herhangi bir yasak bulunmamakla birlikte, bunların faaliyetlerini BİLDİRİM zorunluluğu vardır.

Memurun ticaret yapması halinde disiplin cezası

Memurun tabi olduğu disiplin suçlarını ve cezalarını şu yazımda ele almıştım: https://mustafabaysal.com/memur-disiplin-cezalari/

O yazımda da izah ettiğim üzere; ticaret yapmak veya Devlet memurlarına yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak fiili, “kademe ilerlemesinin durdurulması” cezasını gerektirir.

Memur şirket kurabilir mi?

Memur için hem ticaret hem de kazanç getirici faaliyet yürütme yasağı söz konusu olduğuna göre; memurun şirket kurup kuramayacağı konusu da bu açıdan incelenmelidir.

Örneğin anonim şirkette kurucu üye olmanın yasak faaliyetlerden olmadığı ve fakat memurun anonim şirketin yönetimini üstlenmesi durumunda bunun yasak olduğunu, Danıştay bir kararında ifade etmiştir:

“… Sözü geçen 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 278 inci maddesinde tanımlanan kurucu üye sıfatının 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 28 inci maddesinde öngörülen memuriyete engel faaliyetlerden sayılamayacağı, ancak, anılan kişilerin anonim şirketin yönetimini üstlenmeleri halinde… yasaklar kapsamına gireceği açıktır… Bu durumda, bir anonim şirkette kurucu ortak olan öğretim üyelerinin sırf bu sıfatları nedeniyle 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 28 inci maddesindeki yasak kapsamında sayılamayacakları düşünülerek…” (Danıştay 1. Dairesi, 1991/105 K.).

memur ticaret yapabilir mi?

Memur limited şirket açabilir mi?

Limited şirketler için de benzer kural geçerlidir ve memurların limited şirket ortağı olması yasak olmamakla birlikte, şirketin yönetiminde fiilen görev almaları yasak kapsamına girecektir:

“… Mevzuat hükmü uyarınca, kanuni temsilci sıfatını haiz olmadıkları ya da başkaca bir görev almadıkları sürece Devlet memurlarının limited şirket ortağı olabilecekleri Danıştay İçtihatları ile kabul edilmiştir…” (Danıştay 12. Dairesi, 2011/1316 K.).

“… Mevzuat hükmü uyarınca, kanuni temsilci sıfatını haiz olmadıkları sürece Devlet memurlarının limited şirket ortağı olabilecekleri anlaşılmakta olup, davacının ortağı olduğu şirkette şirketi idare eden bir mesul müdürün de bulunduğu hususu dikkate alındığında dava konusu işlemde ve davanın reddi yolunda verilen kararda hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır…” (12. Daire, 2015/5580 K.).

Mülga Devlet Personel Başkanlığı’nın görüşü de benzer şekildedir. DPB 12/02/2014 tarih ve 506 sayılı görüşü ile 22/07/2011 tarih ve 15035 sayıl görüşünde de, memurların anonim veya limited şirket sözleşmelerinde şirketi temsil etmemek veya yönetmemek kaydıyla ortak olabileceğini ifade etmiştir.

Memur ticaret yapamaz mı?

Memurun ticaret yapmasının tamamen yasak olduğu zannı yanlıştır. Bunun nedeni; memurun hangi ticari faaliyetlerinin ve kazanç getirici işlerinin yasak olduğunun 657 sayılı Kanun’da sayılmış olmasıdır. Böylece, burada belirtilmeyen ticari faaliyetlerin yasak olmadığı sonucuna ulaşılabilir.

Nitekim Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu da bir kararında; memurların memurlukla bağdaşabilecek gelir getirici faaliyetlerde bulunmalarının ve Kanun maddelerinin yasakladığı ticari faaliyetler dışında gelir getirici uğraşlarla iştigal etmelerinin mümkün olduğuna hükmetmiştir:

“… Kamu hizmetlerini gerçekleştirebilmek için sahip olduğu üstün kamu gücünü ağırlıklı olarak devlet memurları aracılığıyla kullanan idarenin, söz konusu hizmetlerin aksamadan yürütülmesi için asli kamu personeli grubu olan devlet memurlarına parasal haklar ve iş güvencesi başta olmak üzere güvenceli bir statü yarattığı, ayrıca kamu gücünün kötüye kullanılması ihtimaline binaen ticari faaliyet başta olmak üzere memurlukla bağdaşmayan diğer kazanç getirici faaliyetleri yasakladığı,

Bununla birlikte, memurların memurlukla bağdaşabilecek gelir getirici faaliyetlerde bulunmalarının ve Kanun maddelerinin yasakladığı ticari faaliyetler dışında gelir getirici uğraşlarla iştigal etmelerinin olanaklı olduğu…” (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 2020/1767 K.).

Yukarıdaki kararlar tetkik edildiğinde görülecektir ki; memurun elde edeceği her tür kazanç değil; bazı kazançlar ve faaliyetler yasaklanmış olup memura yasak olan ticari faaliyet ve kazançlar şu türden faaliyet ve kazançlar olacaktır:

  • Faaliyetin sürekli olması
  • Sermaye şirketlerinde ise yönetimsel faaliyet arz etmesi
  • Faaliyetin sözleşmesel bir bağlılık ile icra ediliyor olması
  • Faaliyet neticesinde memurun sosyal güvenlik kurumu ile ilişkilendirilmiş olması
memur ticaret

Memur hisse senedi alabilir mi?

Özellikle son yıllarda İMKB’ye olan ilginin artması ve halka arzların çoğalması nedeniyle, birçok kimse gibi memurlar da hisse senedi alıp satmaya başladı.

Devlet memurunun hisse senedi alıp satması yasak olmayıp buna ilişkin bir mülga Devlet Personel Başkanlığı görüşü şu şekildedir:

“… Hisse senedi sahipliği, şirketin kuruluşundan sonra hisse senedi devralmak veya sermaye artışına iştirak etmek suretiyle olabileceği gibi şirketin kuruluşunda kuruluş sermayesinin bir bölümüne iştirak etmek suretiyle de olabilmekte, anonim şirketlerde kuruluştan veya sonradan hisse senedi sahibi olmak, hisse senedi sahibine tacir ve esnaf niteliğini kazandırmamaktadır…”(DPB, 02/01/2014 tarih ve 24719 sayılı karar).

devlet memurları kanunu ticaret yasağı

Memur aylıksız izindeyken ticaret yapabilir mi?

Memura normal şartlar altında getirilen ticaret yapma ve kazanç getirici faaliyet yürütme yasağı, ayniyle memur aylıksız izindeyken de geçerlidir.

Şu yazımda memurun ücretsiz izin türlerini izah etmiştim: https://mustafabaysal.com/memurlarin-ucretsiz-izin-hakki/

Bu yazımda belirttiğim ücretsiz izin dönemlerinde, memurun ticari faaliyet yapmasının yasak olduğu mülga Devlet Personel Başkanlığı’nın bir kararında şöyle ifade edilmiştir:

“… Mer’i mevzuat gereğince diğer kamu kurum ve kuruluşları ile yabancı memleket veya uluslararası kuruluşlarda hizmet almaları için izin verilen Devlet memurları hariç olmak üzere kendilerine aylıksız izin verilenlerin memur olarak çalıştıkları dönemde yapmaları yasaklanmış olan kazanç getirici faaliyetleri aylıksız izinde iken de yapmalarının mümkün bulunmadığı…”(DPB, 08/01/2013 tarih ve 19348 sayılı karar).

Memur kitap yazabilir mi?

Devlet memurunun gazetede köşe yazısı yazması ya da kitap yazması da yasak kapsamında değildir:

“… Gizli bilgileri bulundurmamak koşuluyla, Devlet Memurunun 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında her türlü eser çıkarabileceği, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamındaki bu tür faaliyetlerin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 28 inci maddesine aykırılık teşkil etmeyeceği değerlendirilmektedir…” (DPB, 16/10/2006 tarih ve 20104 sayılı karar).

memur eşi ticaret yapabilir mi?

Memurun eşi ticaret yapabilir mi?

Buraya kadar izah ettiğim yasaklar ve serbestiyetler ayniyle memurun eşi ve çocukları için de geçerli olup arada önemli bir fark bulunur.

Yazımda izah ettiğim yasak faaliyetler memurun eşine ya da çocuklarına elbette yasak değildir; ancak memura yasak bir faaliyet türü eş ya da çocuk tarafından gerçekleştirilecekse, memur bu hususu kurumuna bildirmekle yükümlüdür.

SONUÇ

Memur ticaret yapabilir mi? Bu sorunun cevabı, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 28’inci maddesinde yazan faaliyetler için HAYIR olacaktır.

Ancak yazımda da izah ettiğim üzere; 28’inci maddede tahdidi olarak sayılan bu faaliyetler dışında memurun kazanç elde etmesi pekâlâ mümkündür.

Eğer bu hususta kafanız karışıyorsa, yapmanız gereken husus; kendinize birkaç soru sormaktan ibarettir:

  • Yapacağım ya da yaptığım bu faaliyet 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 28’inci maddesinde açıkça yazılı mı?

Yazılı ise, bu faaliyet veya ticaret, size yasak fiillerden olacaktır. Eğer orada yazılı değilse ve siz yine de bu faaliyetin durumunu merak ediyorsanız, yaptığınız ya da yapacağınız bu faaliyetle ilgili şu soruları kendinize sormalısınız:

  • Hizmet akdi ile bir yerde çalışacak mıyım?
  • Bir yerde çalışacaksam, burası ile aramda bir bağlılık ilişkisi olacak m?
  • Yapacağım faaliyet neticesinde sosyal güvenlik kuruluşuna bir kaydım yapılacak mı?
  • Faaliyetim mesai saatleri içinde mi olacak?

Yukarıdaki sorulardan en az birine cevabınız EVET ise, yapmakta olduğunuz ya da yapacağınız faaliyetin YASAK kapsamında olacağını söyleyebilirim.

Dolayısıyla; memurun yapmasının yasak olduğu çok açık olan işler haricinde, memurun yapacağı faaliyetin dikkatle değerlendirilmesi ve her kazanç getirici faaliyetin otomatik olarak yasak kapsamına girmeyeceği hatırda tutulmalıdır.

Memurun ticaret yapması konusunda sık sorulan sorular:

Memur dükkan açabilir mi?

Hayır, devlet memuru dükkan açmak suretiyle ticari faaliyet yürütemez.

Devlet Memuru Trendyol’da satış yapabilir mi?

Teknik olarak; memurun ana cadde üzerinde bir dükkan açarak elsise satması ile Trendyol’da ya da HepsiBurada üzerinde satış yapması aynı şeydir. Haliyle, memurun Trendyol’da satış yapması mümkün değildir. Burada ancak şunu söylemek icap eder ki; yukarıda bahsettiğim yasak, memurun devamlı surette ve esnaf sayılacak şekilde yürüttüğü faaliyettir.

Devlet memuru ek iş yaparsa cezası nedir?

Memurun yasak ticari faaliyette bulunması ya da kazanç getirici faaliyet yürütmesi durumunda, memura uygulanacak disiplin cezası “kademe ilerlemesinin durdurulması” olacaktır.

Mustafa Baysal

Sizin için doğru ve değerli bilgiyi paylaşmaya çalışıyorum. Bu yazı gerçekten işinize yaradıysa ve teşekkür etmek istiyorsanız, yapmanız gereken tek şey onu PAYLAŞMAK.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu